الکتاب: گذشته مکان اکنون (۳ جلدی)
آدونیس
ترجمه: امیرحسین الهیاری
«الکتاب»، از سالهای نخست پس از هجرت آغاز میشود، شاعران و پیامبران دروغین و خلفای قدرت طلب و امرای فرصتطلب بازیگران آن هستند. روایتها بر مبنای حیات و ممات آنهاست. الکتاب از زاویهای، رنجنامه و سوگسروده شاعران است از ابتدای ظهور اسلام تا مرگ متنبّی. اما کلیّتِ این اثر سه جلدی، حول زندگی و شعر و داستان سفرهای متنبّی (وی از بزرگترین شاعران تمام طول تاریخ عرب است و هیچ شاعری در بین اعراب دیوانش مانند دیوان متنبی و شعر او مورد نقد و استقبال واقع نشدهاست و از این جهت با انوری و حافظ در ادبیات ایران قابل مقایسه است. متنبی علاوه بر شاعری یک فیلسوف بود و در عهد فارابی میزیست. اشعار حکیمانه وی که ضربالمثل شدهاند قابل مقایسه با قطعات حکیمانه سعدی است.) میچرخد. متنبّی شخصّیت اصلی الکتاب است. حتّی آنجا که به سیف الدوله حمدانی، میدان حضور داده میشود و شعر، از او و یا حتّی در جاهایی از زبان او سروه میشود مُراد، متنبّی است. تمام تاریخ عرب را - البته در بازه ی زمانیِ مذکور- در الکتاب میتوان جستجو کرد.
این اثر حتّی از عضدالدولهی دیلمی، قابوس بن وشمگیر، بابک خرمدین و بهزادان پور ونداد هرمز – ابومسلم خراسانی – خالی نیست. ولی متنبّی در تمام طول خوانش این اثر جایگاه روشن خود را دارد. متنبّی تک سوار است. اصالتِ شعر و حقِ زبان آوری با اوست. بدون او، دربار حمدانیان فضای کسالت بار و ابلهانهای است و اوست که به زیرکی، کافورِ اخشیدی را در مصر، در میان مدح، رندانه مذمت میکند.
علاوه بر اینها، «الکتاب» ستایش تصوف و صوفیان است، شرح داستانِ حلاج و آن دیگران. تسلّطِ شگفتآور «آدونیس» به تاریخ و اسطوره– نه فقط تاریخ عرب که تاریخ ایران و جهان– باعث شده که در خواندن «الکتاب» با اثری رو به رو شویم که با هیچ کدام از آثاری که تاکنون به فارسی ترجمه شده و یا حتّی در قلمرو شعر تألیف شدهاند، قابل قیاس نباشد.
گاهِ ناچیزیِ مرگ
محمدحسن علوان
مترجم: امیرحسین الهیاری
«گاه ناچیزی مرگ»، رمانی درباره زندگی محیالدین ابن عربی، سلطانالعارفین و اندیشمند جهان اسلام، به قلم محمدحسن علوان و با ترجمه امیرحسین اللهیاری از سوی نشر مولی منتشر شد.
محمد حسن علوان (متولد 1979) نویسنده و رماننویس جوان عربستانی است که پیشتر کتاب «القندس» او برنده جایزه بوکر عربی (الجائزة العالمیة للروایة العربیة) شده بود. او رمان حاضر را در سال 2017 به پایان برده و در همان سال مجدداً برنده جایزه شده است.
علوان در این کتاب با تکیه بر آنچه ابن عربی در «فتوحات مکیه» درباره خویش نقل کرده، اثری آفریده که نه تنها یک بیوگرافی کامل محسوب میشود، بلکه با روایتی جذاب و زبانی روان و شیرین، داستانی کامل و کم نقص است.
کتاب شامل چندین سِفْر است و از این جهت ما را به یاد ساختار کتابهای آسمانی میاندازد: اسفار. از دیگر سو، کل داستان، به طور منظم توسط روایتهایی موازی شکسته میشود. روایتهایی که این گونه تدوین شدهاند تا سیر آن نسخه خطی (زندگینامه یا میراث معنوی او) خودنوشت ابن عربی را-در کتاب حاضر- از زمان مرگ او تا سال 2016 قرن به قرن نشان دهند؛ که کتاب از کجا به کجا رفته و چگونه در کتابخانههای دربار، مزارها و قبهها و بارگاهها دست به دست گشته و شاهد چه ماجراهایی بوده و چگونه و چرا.
علوان در مصاحبهای درباره ظرفیت اندیشههای عرفانی ابن عربی در عصر حاضر گفت: عرفان در عصر حاضر در برخی از کشورهای اسلامی مورد توجه قرار گرفته است و در برخی دیگر، از آن با عنوان تقلید کورکورانه یاد میکنند. من عارف نیستم، اما معتقدم که عرفان ظرفیت بزرگی در پیوند دادن میان آدمها دارد. امروزه «نفرت» پدیدهای فرهنگی است که پیش از این چنین فراگیر نبوده است. امروز باید به این بیندیشیم که چگونه میتوانیم با همدیگر بیشتر ارتباط برقرار کنیم؟ به نظر من، عرفان پلی است میان آدمها که آنها را به هم نزدیکتر میکند.
او با اشاره به علت نگارش این اثر نیز توضیح داد: نقل قولهای مختلفی درباره اندیشهها و زندگی ابن عربی وجود دارد، اما هیچکدام از این موارد الهامبخش من برای نگارش این اثر نبود؛ بلکه اراده او در سفر و اشتیاقش برای این کار من را مصمم کرد که درباره او بنویسم. او در بسیاری از مناطق خاورمیانه و مدیترانه زندگی کرد. این سفرها در زندگی و اندیشههای او بسیار تأثیرگذار بود.