فیزیک و فلسفه

سر جیمز هاپوود جینز

ترجمه: علی قلی بیانی

آیا ما می‌توانیم به غیر از روش‌های علم، شناخت دیگری از دنیای بیرون داشته باشیم؟ آیا ما انسان‌ها دارای اراده آزاد هستیم یا فقط چرخ‌دنده‌هایی در یک ماشین عظیم هستیم که باید مسیر از پیش تعیین شده‌اش را طی کند تا سرانجام از بین برود؟ آیا جهانی که ما درک می کنیم، دنیای واقعیت نهایی است، یا فقط پرده ای است که واقعیتی عمیق تر فراتر از آن را پوشانده است؟
در این کتاب بسیار شفاف و اغلب شاعرانه، یکی از بزرگترین دانشمندان قرن بیستم با این پرسش‌های قدیمی دست و پنجه نرم می‌کند و در این فرآیند به توضیحی درخشان و غیر فنی از رابطه متقابل بین فیزیک و فلسفه دست می‌یابد. او با تعریف فیزیک و فلسفه شروع می‌کند و به تفاوت تلاش‌های آنها برای توضیح واقعیت فیزیکی و جایگاه انسان در آن اشاره می‌کند. این بحث راه را برای طرحی از روش‌های معرفت‌شناختی هموار می‌کند که در آن عقل‌گرایی متفکرانی مانند دکارت، لایب‌نیتس و کانت با تجربه‌گرایی لاک و هیوم مقایسه می‌شود.
جین در طول کتاب، به روشی که دقیق و روشمند است اما هرگز کسل کننده نیست، شواهدی را برای نتیجه گیری شگفت انگیز خود به کار می گیرد: اکتشافات اخیر در نجوم، ریاضیات، فیزیک زیر اتمی و سایر رشته ها، پایه های علمی را از بین برده است. بسیاری از بحث های فلسفی قدیمی تر مشکلات دیرینه ای مانند علیت، اراده آزاد و جبر، ماهیت مکان و زمان، ماتریالیسم و ذهنیت باید در پرتو دانش و اطلاعات جدیدی که توسط علم فیزیکی قرن بیستم به دست آمده است، دوباره مورد توجه قرار گیرند. با این حال، حتی پس از آن، جینز از هرگونه نتیجه گیری مثبت احتیاط می کند و اشاره می کند که هم فیزیک و هم فلسفه هر دو نسبتاً جوان هستند و ما هنوز به قول نیوتن مانند کودکانی هستیم که با سنگریزه ها در ساحل دریا بازی می کنند، در حالی که اقیانوس بزرگ حقیقت دور از دسترس کاوش است.
اگرچه اولین بار در سال 1943 منتشر شد، اما هیچ پیشرفتی در فیزیک روی گزارش جین در این کتاب تأثیری نذاشت. و به‌طور قابل‌توجهی تازه و بدون تاریخ، توضیحی کلاسیک از مفاهیم فلسفی دانش علمی باقی ماند.