تذکره منظوم رشحه

نویسنده: محمدباقر رشحه اصفهانی

آقامحمّدباقر بن علی‌اصغر اصفهانی، شاعر ادیب متخلّص به «رشحه»، در قرن سیزدهم هجری در اصفهان می‌باشد.او فنون ادبی و از جمله عروض و قافیه را از آقا محمدکاظم واله اصفهانی فرا گرفت. سپس به تجارت روی آورده و به یزد رفت. وی در سال ۱۲۶۶ق در نائین وفات یافت.

مهم‌ترین اثر رشحه تذکرۀ منظوم یا آتش‌زنه است. رشحه در این تذکره اسم و سرزمین و احوال هر شاعر را در دو ـ سه بیت به نظم درآورده و ابیاتی هم از آنان نقل کرده است . در این تذکره، ترتیب تراجمْ الفبایی است و شرح حال ۱۳۷ شاعر نیمۀ اول سدۀ ۱۳ ق از سید احمد یزدی تا میرزا حسین یاری اصفهانی درج شده است .

اشعار این تذکره صاف و پخته و یک‌دست است و با محدودیت و التزامی که مصنف داشته، به‌خوبی از عهدۀ این کار برآمده است، به‌خصوص که بیت سوم تراجم که در توصیف شعر صاحب عنوان و نحوۀ انتخاب آن است، با یکدیگر لفظاً مشابه نیست و این خود از مهارت شاعر است .

از رشحه مثنوی عاشقانه‌ای به نام نوروز و جمشید بر وزن لیلی و مجنون نظامی قریب ۰۰۰‘ ۳ بیت در دست است که در ۱۲۵۰ ق/۱۸۳۴ م، سروده شده است. این مثنوی شامل سرگذشت نوروز دختر بختیاری، و جمشید پسر وزیر خان ختا ست. شاعر در آخر این مثنوی عاشقانه، فتحعلی شاه و میرزا حسین خان علوی وزیر نائین را مدح کرده است.