خشم و هیاهو 💯

نويسنده: ويليام فالكنر

مترجم: صالح حسينی

چهارمین رمان منتشرشده‌ی ویلیام فاکنر، نخستین شاهکار بی‌چون‌وچرای اوست؛ آغاز دوران تسلط هنری او، و اثری که با مهم‌ترین دغدغه‌ها و تجربه‌های فنی‌اش چنان پیوند خورده که به نمادی از جهان ادبی او تبدیل شده است. همانند «دیوید کاپرفیلد» اثر دیکنز، این رمان نیز «فرزند محبوب» فاکنر بود؛ رمانی که همچنان ذهن و تخیل او را تسخیر کرده بود. این موضوع را می‌توان از روایت‌های متعدد و متفاوتی که او درباره‌ی چگونگی پیدایش این اثر ارائه کرده، از بازگشت دوباره‌اش به خانواده‌ی کامپسون در رمان «آبسالوم، آبسالوم!»، و نیز از سرنوشت کاملاً پرداخته‌شده‌ای که بعدها برای شخصیت‌هایش رقم زد، دریافت.

پیش از «خشم و هیاهو» (The Sound and the Fury)، نشانه‌ی چندانی وجود نداشت که بتوان بر اساس آن جهش عظیم فاکنر در دستاوردهای هنری را پیش‌بینی کرد. سه رمان پیشین او ساختاری متعارف، روایتی خطی و زمان‌مند، و راوی‌ای دانای کل داشتند.

سومین رمان او، یعنی «سارتوریس» (Sartoris) ــ نسخه‌ی کوتاه‌شده‌ای از رمانی با عنوان «پرچم‌ها در غبار» (Flags in the Dust) که هیچ ناشری حاضر به انتشار آن نشده بود ــ نخستین استفاده‌ی فاکنر از شهرستان خیالی یوکناپاتافا (Yoknapatawpha County) است؛ سرزمینی داستانی که بازآفرینی‌ای از منطقه‌ی زادگاه او در می‌سی‌سی‌پی به شمار می‌آید. این اثر همچنین نخستین تلاش محتاطانه و ابتدایی او برای پرداختن به میراث پیچیده‌ی اجتماعی، تاریخی و روان‌شناختی جنوب آمریکا بود.

«خشم و هیاهو» نشان‌دهنده‌ی کشف هم موضوعات اصلی و مسلط فاکنر و هم شیوه‌های تجربی لازم برای نمایش غنای آن‌هاست؛ اثری که پس‌زمینه‌ای باورپذیر از جامعه و تاریخ را با لایه‌های عمیق نمادین، اسطوره‌ای و روان‌شناختی درهم می‌آمیزد.

«خشم و هیاهو» نخستین رمان بزرگ مدرنیستی آمریکایی است؛ اثری که هم سنت بومی ادبیات آمریکا، یعنی سنت ادگار آلن پو، ناتانیل هاثورن و هرمان ملویل را بازتاب می‌دهد و هم از نوآوری‌های اروپایی نویسندگانی چون جوزف کنراد، جیمز جویس و دیگران بهره می‌گیرد.

فاکنر سرچشمه‌ی پیدایش این رمان را به تصویری از شورت گل‌آلود دختربچه‌ای نسبت می‌دهد که هنگام بالا رفتن او از یک درخت گلابی دیده می‌شد. او بعدها توضیح داد:

«این داستان در ابتدا قرار بود داستان کوتاهی درباره‌ی دو کودکی باشد که هنگام مراسم خاکسپاری مادربزرگشان به حیاط فرستاده می‌شوند تا بازی کنند. قرار بود داستانی درباره‌ی فاسد شدن خون باشد.»

دختری که از درخت بالا می‌رود، بعدها به شخصیت سرکش و سقوط‌کرده‌ی کَدی کامپسون (Caddy Compson) تبدیل شد؛ شخصیتی که داستان زندگی‌اش گسترش یافت تا نمادی از زوال و فروپاشی تمام خانواده‌ی کامپسون و، همراه با آن، تراژدی تاریخ جنوب آمریکا باشد.

سه برادر کَدی ــ بنجی، کوئنتین و جیسن ــ داستان او و تاریخچه‌ی خانواده‌شان را بسط می‌دهند؛ و در پایان، بخشی چهارم با روایتی عینی‌تر به رمان افزوده می‌شود تا زمینه‌ای نهایی برای درک کامل‌تر داستان فراهم کند.

در این فرایند، فاکنر روایت خطی و سنتی را کنار می‌گذارد و به جای آن، از روشی چندصدایی استفاده می‌کند که با دیدگاه محدود و آشفته‌ی بنجی، پسری با ناتوانی شدید ذهنی، آغاز می‌شود. فاکنر درباره‌ی این انتخاب گفت:

«زیرا احساس می‌کردم داستان اگر از زبان کسی روایت شود که فقط قادر به دانستنِ آنچه اتفاق افتاده است، اما نه دلیل و چرایی آن، باشد، تأثیر بیشتری خواهد داشت.»

پس از تکمیل روایت بنجی از داستان خانواده‌ی کامپسون، فاکنر توضیح داد:

«دیدم که این بار هم داستان را نگفته‌ام. دوباره تلاش کردم همان داستان را از چشم برادر دیگری روایت کنم. باز هم آن چیزی نبود که می‌خواستم. برای بار سوم، آن را از دیدگاه برادر سوم روایت کردم. باز هم کافی نبود.

سپس تلاش کردم قطعات پراکنده را کنار هم قرار دهم و جاهای خالی را پر کنم، و خودم را سخنگوی داستان قرار دادم.»

بنابراین، رمان چهار دیدگاه متفاوت درباره‌ی یک مجموعه شرایط و رویدادهای واحد ارائه می‌دهد؛ روایتی که با افزودن تدریجی دیدگاه‌ها و زمینه‌های تازه، به شکلی مرحله‌به‌مرحله عمق بیشتری پیدا می‌کند.

بخش‌های اول، سوم و پایانی رمان، سه روز پیاپی در آوریل سال ۱۹۲۸ را دربرمی‌گیرند؛ روزهایی که به‌طور نمادین با تقویم آیینی مسیحیت ــ جمعه‌ی نیک، شنبه‌ی مقدس و یکشنبه‌ی عید پاک ــ هماهنگ هستند.

بخش دوم رمان نیز یک روز واحد را در ماه ژوئن، هجده سال پیش از وقایع سه بخش دیگر، روایت می‌کند.