صد سال جنگ بر سر فلسطین

رشید خالدی

ترجمه: مریم صالحی

تاریخی نقطه‌عطف دربارهٔ صد سال جنگی که علیه فلسطینیان به‌وقوع پیوست؛ نوشتهٔ برجسته‌ترین تاریخ‌نگار آمریکاییِ خاورمیانه، روایت‌شده از خلال رخدادهای سرنوشت‌ساز و تاریخ یک خانواده

در سال ۱۸۹۹، یوسف ضیاء الخالدی، شهردار اورشلیم/قدس، که از دعوت صهیونیست‌ها برای ایجاد یک وطن ملی یهود در فلسطین نگران شده بود، نامه‌ای خطاب به تئودور هرتزل نوشت: این سرزمین مردمی بومی دارد که به‌سادگی آوارگی خود را نخواهند پذیرفت. او از خطرهای پیشِ رو هشدار داد و نامه‌اش را با این عبارت به پایان رساند: «به نام خدا، فلسطین را به حال خود رها کنید.» رشید خالدی—نوادهٔ نسلِ پنجم یوسف ضیاء—تاریخ‌نگاری گستردهٔ خود را با همین روایت آغاز می‌کند؛ نخستین گزارش جامع از این مناقشه که به‌صراحت از چشم‌اندازی فلسطینی نوشته شده است.

رشید خالدی با تکیه بر انبوهی از اسناد بایگانی‌نشده و گزارش‌های نسل‌های مختلف اعضای خانواده‌اش—شهرداران، قاضیان، پژوهشگران، دیپلمات‌ها و روزنامه‌نگاران—کتاب صد سال جنگ بر سر فلسطین را بنا می‌کند؛ کتابی که تفاسیر رایج از این مناقشه را وارونه می‌کند. تفاسیری که، در بهترین حالت، آن را برخوردی تراژیک میان دو ملت با ادعاهای مشابه بر یک سرزمین می‌دانند. در مقابل، خالدی صد سال جنگ استعماری علیه فلسطینیان را ترسیم می‌کند؛ جنگی که ابتدا از سوی جنبش صهیونیسم و سپس اسرائیل، اما با پشتیبانی بریتانیا و ایالات متحده—قدرت‌های بزرگ عصر—پیش برده شد.

او فصل‌های کلیدی این کارزار استعماری را برجسته می‌کند؛ از اعلامیهٔ بالفور در سال ۱۹۱۷ تا نابودی فلسطین در سال ۱۹۴۸، از تهاجم اسرائیل به لبنان در ۱۹۸۲ تا فرایند صلحی بی‌پایان و بی‌حاصل.

«صد سال جنگ بر سر فلسطین» اثری بدیع، معتبر و مهم است؛ نه صرفاً شرحی از قربانی‌شدن، و نه نتیجهٔ تطهیر خطاهای رهبران فلسطینی یا انکار شکل‌گیری جنبش‌های ملی در هر دو سوی مناقشه. این کتاب با بازنگری در نیروهایی که در برابر فلسطینیان صف کشیده‌اند، چشم‌اندازی روشنگرانه و تازه از مناقشه‌ای ارائه می‌دهد که تا امروز ادامه دارد.