دکتر رقیه بهزادی

محمدحسن اعتماد السلطنه

تصحیح: غلامرضا ورهرام

نویسنده: سیدمحمدباقر نجفی

محمدباقر نجفی (زاده: ۱۲۳۵ هجری قمری، اصفهان - درگذشت: ۱۳۰۱ هجری قمری، نجف) از علمای برجسته شیعه بود که در زمان حیاتش در صدر حوزه علمیه اصفهان قرار داشت. محمد باقر نجفی فرزند آیت الله شیخ محمدتقی رازی ایوانکی یا شیخ محمد تقی اصفهانی بوده است که به صاحب حاشیه شهرت دارد این شهرت به سبب کتاب مهم او هدایهالمسترشدین می باشد. که از اولین کتاب ها درباره علم اصول فقه است.

وی متولد ایوانکی بوده است و از علمای بزرگ اصولی حوزه علمیه اصفهان محسوب می شود که شاگردان فراوانی داشته است. از معروف ترین شاگردان وی میرزای شیرازی صاحب حکم تحریم تنباکو و رهبر قیام تنباکو را نام برد.

....باب بسیار خجل شد.
بعد از آن مسائلی چند از قصه و سایر علوم پرسیدند و جواب گفتن نتوانست. چون مجلس گفتگو تمام شد.
جناب شیخ الاسلام احضار کرد و باب را به چوب مضبوط زده و تنبیه معقول نموده و توبه کرد و بازگشت و از غلط های خود انابه و استغفار کرد و التزام پا به مهر سپرد که دیگر از این غلط ها نکند. . . . »
بر اساس مدارک و نوشته های موجود در پایان این مجلس «سیدعلی محمد باب» که تاب مجازات را نداشت دست از ادعای خود کشید و توبه نامه ای رسمی به خط خود نوشت.

در کتاب بهائیان نوشته سیدمحمد باقر نجفی صفحه 224، در مورد این توبه نامه چنین آمده است:
«آنچه مسلم است، صورت اصلی دستخط علی محمد شیرازی، درقاب عکسی، در سالن قدیمی کتابخانه مجلس شورای ملی آویزان بوده است. مطلعان و کسانی که به کتابخانه مجلس رفت و آمد داشته و دارند، اذعان می دارند که خود صورت دستخط علی محمد شیرازی را که در قاب عکسی در سالن کتابخانه مجلس شورای ملی آویزان بوده، کراراً دیده اند...

تالیف: صاحبی نخجوانی

به تصحیح و اهتمام: عباس اقبال

دکتر حسن حصوری

ی م ارانسکی

ترجمه: مریم میراحمدی

شیخ روزبهان بقلی شیرازی

به تصحیح و مقدمه از هانری کربن

ترجمه مقدمه از دکتر محمدعلی امیرمعزی

کتاب «شرح شطحیات» اثر روزبهان بقلی شیرازی یکی از مهم‌ترین و در عین حال دشوارترین متون عرفان اسلامی است؛ متنی که در مرز میان تجربه‌ی ناب عرفانی، زبان نمادین، و خطر کفرگویی حرکت می‌کند. این اثر نه صرفاً شرحی بر سخنان صوفیان، بلکه دفاعی عمیق از تجربه‌ی باطنی و زبان پارادوکسیکال عرفان است.

در «شرح شطحیات»، روزبهان به سراغ سخنان شگفت، متناقض و گاه تکان‌دهنده‌ی عارفانی چون بایزید بسطامی، حلاج، شبلی و ابوسعید می‌رود؛ سخنانی که به «شطح» معروف‌اند. شطحیات جملاتی‌اند که در اوج جذبه و فنا بر زبان عارف جاری می‌شوند؛ جملاتی که اگر با منطق فقهی یا عقل متعارف سنجیده شوند، کفرآمیز یا لااقل خطرناک می‌نمایند. اما روزبهان می‌کوشد نشان دهد که این سخنان نه از سر ادعا، بلکه از سر بی‌خودی و محو شدن در حقیقت مطلق صادر شده‌اند.

محور اصلی کتاب، تبیین نسبت انسان و خدا در لحظه‌ی فنا است. روزبهان بر این باور است که در اوج تجربه‌ی عرفانی، «منِ» انسانی فرو می‌ریزد و آنچه سخن می‌گوید، نه نفس فردی، بلکه تجلی حقیقت الهی است. از این‌رو، شطح نه ادعای خدایی انسان، بلکه نشانه‌ی نابودی کامل انسان در خداست. او زبان شطح را زبانی می‌داند که از چارچوب عقل، نحو و منطق روزمره بیرون می‌رود و ناگزیر به استعاره، اغراق و تناقض پناه می‌برد.

از نظر معرفت‌شناختی، «شرح شطحیات» نقدی جدی بر عقل‌گرایی خشک است. روزبهان عقل را در جای خود محترم می‌داند، اما آن را برای فهم تجربه‌ی عرفانی ناکافی می‌شمارد. حقیقت عرفانی از سنخ «چشیدن» است، نه «دانستن». به همین دلیل، شطحیات برای کسی که خود تجربه‌ای از سلوک نداشته باشد، یاوه یا جنون جلوه می‌کند، اما برای اهل ذوق، حامل معنایی ژرف و صادق است.

از منظر روان‌شناختی، می‌توان شطح را بیان زبانیِ حالتی دانست که در آن مرزهای خودآگاهی معمول فرو می‌ریزد. روزبهان این وضعیت را نه بیماری، بلکه اوج سلامت روح می‌داند؛ حالتی که انسان از خودمحوری رها شده و در میدان حضور مطلق قرار می‌گیرد. در این نگاه، شطحیات نشانه‌ی بحران نیستند، بلکه نشانه‌ی عبور از محدودیت‌های «من»اند.

از نظر زبانی و ادبی، کتاب نمونه‌ای درخشان از نثر عرفانی فارسی ـ عربی است که آمیخته‌ای از استدلال، نقل، تأویل و شهود است. روزبهان هم‌زمان شارح، مدافع و خود عارف است؛ یعنی صرفاً درباره‌ی شطح سخن نمی‌گوید، بلکه از درون همان جهان سخن می‌گوید. همین امر، اثر را زنده، خطرناک و عمیق می‌کند.

در نهایت، «شرح شطحیات» کتابی است درباره‌ی جرأت گفتن حقیقت در جهانی که زبانش تنگ است. این اثر نشان می‌دهد که عرفان اصیل همواره در تقابل با نظم‌های تثبیت‌شده‌ی فکری، دینی و زبانی قرار دارد و شطح، فریاد حقیقتی است که نمی‌تواند در قالب‌های امن و پذیرفته‌شده باقی بماند. روزبهان بقلی با این کتاب، نه‌تنها از عارفان پیش از خود دفاع می‌کند، بلکه از حق تجربه‌ی ناب انسانی در برابر قضاوت‌های سطحی نیز پاسداری می‌کند.

سلحشور خاصه کمانی مصطفی آغا

منوچهر ستوده

از جنبشهائی که در تاریخ کشورهای اسلامی از لحاظ قدرت نظامی و نفوذ فکری و سرعت بسط کم مانند است، جنبش مذهبی اسماعیلیه است.این جنبش مدت چندین قرن اکناف قلمرو عباسیان را آشفته می کرد و داعیان اسماعیلی هر روز گوشه ای از متصرفات عباسیان را علیه ایشان برمی انگیختند. کار این جنبش به جائی رسید که یکی از حکومتهای مقتدر و نیرومند قرون اولیه اسلامی یعنی سلسله فاطمیان مصر را به وجود آورد.

دولت اسماعیلیان الموت، حکومتی است که در سال ۴۸۳ (هجری قمری) با فتح قلعه الَموت توسط حسن صباح پایه‌گذاری شد و دوره فرمانروایی آنان تا ۶۵۴ (هجری قمری) ادامه یافت. مرکز فرماندهی اسماعیلیان در الَموت بود و بیشترِ فعالیت آن‌ها مبارزه با خلفای بنی عباس و قبایل مغول بود. حسن صباح به عنوان شاخص‌ترین فرمانروای اسماعیلیان (شعبه نزاریان) با انجام تبلیغات وسیع در بین کشاورزان و بینوایان توانست حوزهٔ قدرت خود را تا سوریه کنونی گسترش دهد. سرانجام دولت اسماعیلیه پس از ۲۰۰ سال حکومت، با حملهٔ هلاکوخانِ مغول از بین رفت. اما سلسله امامت نزاریان بعد از سقوط الموت همچنان تا امروز ادامه دارد.

اسماعیلیان در نقاط مختلف اصفهان از جمله قلعه‌های لنجان، شاهدژ، کوه‌های غربی و جنوبی اصفهان ساکن بودند.

نویسنده: دکتر محمد عارف