خوف مابعدالطبیعی

نويسنده: لشک كولاكوفسكی

مترجم: علی رضا عطارزاده

بیش از یک قرن است که فیلسوفان بحث می‌کنند که فلسفه غیرممکن یا بی‌فایده است، یا هر دو. اگرچه این ایده بنیادی به روزگار سقراط بازمی‌گردد، هنوز هم بر سر ماهیت حقیقت، واقعیت، دانش، خیر و خدا اختلافات شدیدی وجود دارد. شاید این موضوع از نظر عملی تفاوت زیادی در زندگی ما ایجاد نکند، اما احساسی از عدم اطمینان رادیکال در ما باقی می‌گذارد؛ احساسی که کولاکوفسکی آن را «وحشت متافیزیکی» توصیف می‌کند. او می‌گوید: «وحشت این است که اگر هیچ چیز به جز مطلق به طور واقعی وجود نداشته باشد، مطلق هیچ است؛ و اگر هیچ چیز به جز خودم به طور واقعی وجود نداشته باشد، من هیچ هستم.» هدف این کتاب برای کولاکوفسکی یافتن راهی برای خروج از این بن‌بست ظاهری است.

در تحلیلی تیزبین که به مثابه مقدمه‌ای بر تقریباً تمام فلسفه غرب عمل می‌کند، کولاکوفسکی با این معضلات از طریق بررسی چند فیلسوف برجسته از جمله دکارت، اسپینوزا، هوسرل و بسیاری از نوافلاطونیان، مستقیم روبه‌رو می‌شود. او دریافته است که ممکن است فلسفه پاسخ‌های قطعی به پرسش‌های بنیادی ارائه ندهد، اما خودِ این جستجو زندگی ما را دگرگون می‌کند. این جستجو شاید بیشتر یقین‌های ما را متزلزل کند، اما همچنان برای تمایلات معنوی و باورهای دینی ما جا باقی می‌گذارد.

آخرین جمله کتاب امیدی را که از وحشت پوچی جان سالم به در برده، بازتاب می‌دهد؛ جایی که کولاکوفسکی می‌پرسد: «آیا منطقی نیست که این گمان را داشته باشیم که اگر وجود بی‌هدف و جهان عاری از معنا بود، ما نه تنها به توانایی تصور چیزی جز این دست نمی‌یافتیم، بلکه حتی قادر به مطرح کردن خودِ این فکر نمی‌شدیم؛ یعنی اینکه وجود بی‌هدف و جهان عاری از معناست؟» پاسخ، البته، روشن است. اکنون بر عهده خوانندگان است که با چالش استدلال‌های او مواجه شوند.