صهیونیسم و اسطوره سرزمین موعود

ناشر : نقد فرهنگ
نویسنده : آرتور کستلر
مترجم : مرتضی عبداللهی
قطع : رقعی | شومیز
چاپ : ۱ | ۱۴۰۴
۲۴۴ صفحه

کتاب «قبیله سیزدهم: امپراتوری خزر و میراث آن» نوشته آرتور کوستلر در سال ۱۹۷۶ منتشر شد و به یکی از آثار جنجالی در تاریخ‌نگاری یهودیت تبدیل گردید. در این اثر، کوستلر مدعی است که بخش عمده‌ای از یهودیان آشکنازی نه از نسل یهودیان باستانی، بلکه از نسل خزران هستند؛ مردمانی ترک‌تبار که در قرون وسطی به یهودیت گرویدند و پس از فروپاشی امپراتوری خزر در قرن دوازدهم و سیزدهم میلادی، به شرق اروپا مهاجرت کردند.

کتاب در دو بخش اصلی تنظیم شده است:

1. تاریخ امپراتوری خزر: کوستلر تاریخچه‌ای از امپراتوری خزر ارائه می‌دهد که از قرن هفتم تا یازدهم میلادی در منطقه‌ای بین دریای سیاه و دریای خزر قدرت داشت. وی به نقش این امپراتوری در جلوگیری از گسترش اسلام به اروپا و انتخاب یهودیت به عنوان دین رسمی آن اشاره می‌کند.
2. تأثیر بر یهودیت معاصر: در بخش دوم، کوستلر استدلال می‌کند که بسیاری از یهودیان آشکنازی به‌ویژه در اروپای شرقی، از نسل خزران یهودی‌شده هستند و نه از نسل یهودیان باستانی. وی این نظریه را با استناد به منابع تاریخی و انسان‌شناسی مطرح می‌کند.

این نظریه با واکنش‌های مختلفی روبه‌رو شد. برخی از منتقدان، مانند شلومو سند، از آن حمایت کردند و آن را به‌عنوان ابزاری برای نقد نژادپرستی و صهیونیسم دینی دانستند. در مقابل، بسیاری از تاریخ‌نگاران و ژنتیک‌دانان این نظریه را رد کرده‌اند. به‌عنوان مثال، در سال ۲۰۱۳، مقاله‌ای در Genome Biology and Evolution نشان داد که هیچ شواهد ژنتیکی معتبری مبنی بر ریشه خزری یهودیان آشکنازی وجود ندارد.

اگرچه «قبیله سیزدهم» به‌عنوان یک اثر تاریخی جذاب و چالش‌برانگیز مطرح است، اما از نظر علمی و تاریخی با انتقادات جدی مواجه شده است. این کتاب بیشتر به‌عنوان یک موضوع برای بحث و بررسی در تاریخ‌نگاری یهودیت و هویت قومی یهودیان مطرح می‌شود تا یک منبع معتبر علمی.