تاریخ نهضتهای فکری ایرانیان (۵ جلدی)

عبدالرفیع حقیقت

 نویسنده در جلد اول این مجموعه از زرتشت تا سهروردی را مورد بررسی قرار داده است. جلد دوم از مولوی تا جامی، جلد سوم از دشتکی تا نراقی و جلد چهارم که از دو جلد مجزا تشکیل شده، از ملاعلی نوری تا ادیب‌الممالک فراهانی را معرفی و تشریح کرده است. تاریخ نهضت‌های فکری ایرانیان از آثار مشهور و مآخذ قابل استناد زمان معاصر است که طی مدت ۲۵ سال مستمر توسط عبدالرفیع حقیقت درباره‌ی فرهنگ والای ایرانی از کهن‌ترین زمان تاریخی تا عصر حاضر تالیف شده است. این کتاب، جامع‌ترین تالیف فرهنگی است که شامل شرح احوال و آثار و افکار کامل شاعران و نویسندگان، عارفان، سیاستمداران، وزیران، روحانیان و آثار مربوط به آنان و آیین‌های مذهبی مختلف است که به طور گسترده معرفی شده است. در پیشگفتار کتاب به قلم نویسنده آمده است: «با در نظر گرفتن برخوردها و تضادهای مداوم سیاسی و فکری ایرانیان با اقوام مختلف دنیا به ویژه یونانیان، رومیان، تازیان، ترکان، مغولان، عثمانیان و سرانجام اروپاییان فصل “نهضت‌های فکری و جنبش‌های سری” یکی از مهم‌ترین، دل انگیزترین، عبرت‌انگیزترین و در عین حال پیچیده‌ترین فصل‌های تاریخ اجتماعی ایران به شمار می‌رود که تحقیق در آن مستلزم صبر و حوصله، موشکافی و دقت و توجه عمیق و خاصی است که با مراجعه به متون مختلف و تلخیص و تلفیق و استنتاج واقعی و اثبات آن با مدارک و شواهد قابل قبول باید انجام پذیرد… با اینکه تحقیق پیرامون این موضوع کاری بس شگرف به نظر می‌رسید، ولی با در نظر گرفتن تحقیقات قبلی که در این مسیر انجام داده بودم این حق را به خودم دادم که قدم‌های اولیه این تحقیق خطیر را در حد توان بردارم تا محققان بعدی به مرور در تکمیل آن بکوشند و در نتیجه این فصل بسیار دلکش تاریخ اجتماعی ایران از پرده ابهام و تاریکی ممتد بیرون آمده و سند افتخار زرینی از تمدن و فرهنگ ایران در دسترس همگان قرار گیرد.»