آستانه ی تجدد

داود فیرحی

آیت الله نائینی: «استبداد دینی از اقسام استبداد سیاسی اشدّ و اقبح است؛ زیرا در آن، ظلم و تعدّی به نام دین و دیانت واقع شود و چنین استبدادی، اساس دین را منهدم می‌سازد.»

شیخ فضل‌الله نوری باور داشت که مشروطه بدعتی غربی است و فقط باید «مشروعه» باشد؛ یعنی قوانین آن از فقه اسلامی و مجتهدان سرچشمه بگیرد.
او دخالت مردم و مجلس در قانون‌گذاری را خلاف شرع می‌دانست.
نائینی برعکس، معتقد بود که مشروطه ابزار شرعی برای تحدید استبداد است، نه نفی دین.
به باور او، اگر قدرت مطلقه بدون نظارت باقی بماند، «دین» خود به ابزار ستم تبدیل می‌شود — همان چیزی که او آن را «استبداد دینی» می‌نامید.