اسطوره چهارچوب

کارل پوپر

ترجمه: علی پایا

در طی شصت سال فعالیت علمی، کارل پوپر یکی از مهم‌ترین متفکران قرن بیستم در زمینه‌ی علم و عقلانیت بوده است. کتاب «اسطوره‌ی چارچوب» (The Myth of the Framework) مجموعه‌ای تازه از مهم‌ترین نوشته‌های او در همین زمینه است.

پوپر در این اثر به موضوعاتی چون اهداف علم، نقش آن در تمدن انسانی، مسئولیت اخلاقیِ دانشمند، ساختار تاریخ، و دوگانه‌ی همیشگیِ عقل و انقلاب می‌پردازد. او در این میان، جریان‌های فکری گوناگونی را مورد انتقاد قرار می‌دهد — از جمله اثبات‌گرایی (پوزیتیویسم) که دستاوردهای علم و عقلانیت را بیش از اندازه بزرگ می‌نماید، و نیز نسبی‌گرایی که ارزش و توانایی علم را درک و ارزیابی نمی‌کند.

از دیدگاه پوپر، دانش علمی از خردمندانه‌ترین و خلاقانه‌ترین دستاوردهای انسان است، اما در عین حال همواره خطاپذیر و در معرض بازنگری و اصلاح باقی می‌ماند.

به‌جای این «مدهای فکری» ناپایدار، پوپر دیدگاه خود را مطرح می‌کند که آن را «عقلانیت انتقادی» می‌نامد — نگرشی که نه تنها نظریه‌ای درباره‌ی شناخت و معرفت انسانی است، بلکه رویکردی در قبال زندگی، اخلاق، و دموکراسی نیز به شمار می‌آید.