خوئان سولدادو؛ جانی یا قدیس؟

پل واندروود

مترجم: هادی همامی

پل جی. وندروود نگاهی جذاب و ژرف به رویدادها، باورها و شرایطی می‌اندازد که موجب شکل‌گیری و گسترش ارادت مردمی به خوئان سولدادو، قدیس مردمی مکزیکی، شده است. در حیات دنیوی خود، خوان سولدادو همان خوئان کاستییو مورالس بود؛ سربازی بیست‌وچهارساله که در سال ۱۹۳۸ در تیخوانا به اتهام تجاوز و قتل دختری هشت‌ساله به نام اولگا کاماچو محکوم و به‌سرعت اعدام شد. بلافاصله پس از مرگ مورالس، بسیاری از مردم در شواهد مربوط به گناهکار بودن او، یا دست‌کم در عادلانه بودن این اعدام خشونت‌بار، تردید کردند. گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه از قبر او خون بیرون می‌زند و روحش با فریاد بی‌گناهی خود را اعلام می‌کند. به‌زودی این مورالس «شهیدشده» با نام خوئان سولدادو یا «جانِ سرباز» شناخته شد.

با این باور که کسانی که ناعادلانه کشته شده‌اند، به خدا نزدیک‌ترند، مردم شروع به زیارت قبر مورالس کردند و از او طلب حاجت نمودند. تنها چند ماه پس از مرگش، این سرباز جوان به قدیسی محبوب بدل شد. هرچند کلیسای کاتولیک او را به رسمیت نمی‌شناسد، هزاران نفر به زیارت آرامگاهش می‌روند. گرچه خوئان سولدادو در تیخوانا، در میان جامعهٔ مکزیکی‌ـ‌آمریکایی جنوب کالیفرنیا و فراتر از آن شناخته‌شده است، این کتاب نخستین اثری است که داستان او را در چارچوبی گسترده‌تر بررسی می‌کند و توضیح می‌دهد که چگونه و چرا قدیس‌سازی‌های مردمی از این دست ریشه می‌گیرند و تداوم می‌یابند.

وندروود افزون بر پژوهش گستردهٔ آرشیوی، با بازیگران اصلی وقایع سال ۱۹۳۸ نیز مصاحبه کرده است؛ از جمله با مادر اولگا کاماچو، شهروندانی که برای تحویل مورالس به جمعیتِ خواهان اجرای مجازات خودسرانه شورش کردند، شاهدان اعدام او و برخی از نخستین کسانی که به قدرت‌های معجزه‌آسای او ایمان آوردند. او همچنین با بسیاری از زائران امروزی زیارتگاه قبر مورالس گفت‌وگو کرده است. وندروود آنان را، درخواست‌هایشان—از جمله شفا، ازدواجی موفق یا عبور امن به ایالات متحده—و شیوه‌ای را که باور به خوئان سولدادو را با کاتولیسیسم خود سازگار می‌کنند، توصیف می‌کند.

وندروود رویدادهای ۱۹۳۸ را در بستر تیخوانای دوران رکود بزرگ اقتصادی قرار می‌دهد و ارادت مردم، چه در گذشته و چه امروز، را در تاریخ فعالیت‌های دینی خارج از نهادهای رسمی بررسی می‌کند. در کتاب خوئان سولدادو، یک معمای جنایی واقعی و پرکشش به راز بزرگ‌تر و گریزان‌تری دربارهٔ ایمان و باور گشوده می‌شود.