صالحان

نویسنده: آلبر کامو

مترجم: خشایار دیهیمی

نمایشنامهٔ «صالحان» یکی از تأمل‌برانگیزترین آثار سیاسی و فلسفی آلبر کامو است که در آن مسئله‌ی بنیادی اخلاق انقلاب طرح می‌شود: آیا می‌توان برای برقراری عدالت دست به کشتن زد؟ کامو با الهام از انقلابیان روسِ سال ۱۹۰۵، شخصیت‌هایی می‌آفریند که هر یک نمایندهٔ کشاکشی درونی میان وظیفهٔ سیاسی و وجدان انسانی هستند. قهرمان اصلی، کالیاِف، می‌پذیرد که باید دشمن سیاسی را از میان بردارد، اما ناتوانی‌اش از کشتن کسی که در کنار کودکان است نشان می‌دهد که حتی در دل خشونت نیز مرزی اخلاقی وجود دارد که انسان نمی‌تواند از آن عبور کند.

اثر، تضاد میان انسانیت فردی و وظیفهٔ انقلابی را برجسته می‌سازد؛ جایی که استپان، نمایندهٔ خشونت کور و ایدئولوژی افراطی، در برابر کالیاِف قرار می‌گیرد که حامل اخلاق «شورشیِ» مورد نظر کامو است. کامو نشان می‌دهد هدف—حتی اگر آزادی باشد—هرگز نمی‌تواند خشونت بی‌حد و مرز را توجیه کند و عدالت بدون شفقت، به سرعت به ظلم تازه‌ای تبدیل می‌شود.

در پایان، «صالحان» بیانیه‌ای است علیه تقدیس خشونت و ستایشی از انسانیتی که حتی در دل مبارزه پابرجا می‌ماند. کامو یادآور می‌شود که انقلاب اگر انسان را نابود کند، ارزش خود را از دست می‌دهد و قهرمان واقعی کسی است که حتی در لحظهٔ اقدام، بار اخلاقی عمل خویش را بر دوش می‌کشد.