هراس متافیزیکی

نویسنده: لشک کولاکوفسکی

مترجم: محدثه آهی

برای بیش از یک قرن، فلاسفه استدلال کرده‌اند که فلسفه غیرممکن است یا بی‌فایده، یا هر دو. اگرچه این مفهوم اولیه به روزگار سقراط برمی‌گردد، هنوز هم اختلافات شدیدی درباره ماهیت حقیقت، واقعیت، دانش، خیر و خدا وجود دارد. این موضوع ممکن است تاثیر عملی زیادی بر زندگی ما نداشته باشد، اما احساس عدم قطعیت رادیکالی را در ما ایجاد می‌کند، احساسی که کولاکوفسکی آن را «وحشت متافیزیکی» می‌نامد. «وحشت این است»، او می‌گوید، «اگر هیچ‌چیز جز مطلق واقعاً وجود نداشته باشد، مطلق هیچ است؛ اگر هیچ‌چیز جز خودم واقعاً وجود نداشته باشد، من هیچ هستم.» هدف این کتاب برای کولاکوفسکی یافتن راهی برای خروج از این بن‌بست به نظر می‌رسد.

در یک تحلیل تیزبینانه که به‌عنوان مقدمه‌ای برای تقریباً تمامی فلسفه غربی عمل می‌کند، کولاکوفسکی این معضلات را مستقیماً با بررسی‌های چندین فیلسوف برجسته از جمله دکارت، اسپینوزا، هوسرل و بسیاری از نو افلاطونی‌ها مواجه می‌کند. او به این نتیجه می‌رسد که فلسفه ممکن است پاسخ‌های قطعی به سوالات بنیادی ارائه ندهد، اما خود جستجو زندگی ما را متحول می‌کند. ممکن است اکثر قطعیت‌های ما را از بین ببرد، اما هنوز فضایی برای آرزوهای روحانی و باورهای دینی ما باقی می‌گذارد.

آخرین جمله کتاب، امیدی را که پس از وحشت از هیچ‌چیزی باقی مانده است، به‌خوبی نشان می‌دهد وقتی که کولاکوفسکی می‌پرسد: «آیا منطقی نیست که اگر وجود بی‌فایده بود و جهان فاقد معنی، ما نه تنها توانایی تخیل متفاوت داشتن را به دست نمی‌آوردیم، بلکه حتی توانایی مطرح کردن همین فکر را—یعنی اینکه وجود بی‌فایده است و جهان فاقد معنی—نداشتیم؟» پاسخ، البته، روشن است. حالا این وظیفه خوانندگان است که چالش استدلال‌های او را بپذیرند.