کارل پوپر

ترجمه: علی پایا

در طی شصت سال فعالیت علمی، کارل پوپر یکی از مهم‌ترین متفکران قرن بیستم در زمینه‌ی علم و عقلانیت بوده است. کتاب «اسطوره‌ی چارچوب» (The Myth of the Framework) مجموعه‌ای تازه از مهم‌ترین نوشته‌های او در همین زمینه است.

پوپر در این اثر به موضوعاتی چون اهداف علم، نقش آن در تمدن انسانی، مسئولیت اخلاقیِ دانشمند، ساختار تاریخ، و دوگانه‌ی همیشگیِ عقل و انقلاب می‌پردازد. او در این میان، جریان‌های فکری گوناگونی را مورد انتقاد قرار می‌دهد — از جمله اثبات‌گرایی (پوزیتیویسم) که دستاوردهای علم و عقلانیت را بیش از اندازه بزرگ می‌نماید، و نیز نسبی‌گرایی که ارزش و توانایی علم را درک و ارزیابی نمی‌کند.

از دیدگاه پوپر، دانش علمی از خردمندانه‌ترین و خلاقانه‌ترین دستاوردهای انسان است، اما در عین حال همواره خطاپذیر و در معرض بازنگری و اصلاح باقی می‌ماند.

به‌جای این «مدهای فکری» ناپایدار، پوپر دیدگاه خود را مطرح می‌کند که آن را «عقلانیت انتقادی» می‌نامد — نگرشی که نه تنها نظریه‌ای درباره‌ی شناخت و معرفت انسانی است، بلکه رویکردی در قبال زندگی، اخلاق، و دموکراسی نیز به شمار می‌آید.

نویسنده: میرچا الیاده

مترجم: رویا منجم

بخشی از متن کتاب:

کارل گوستاو یونگ مبحثی با عنوان کهن الگو را برای اولین بار در روانکاوی عنوان نمود. او معتقد بود که بعضی از صورت ها به صورت ژنی تاریخی در ناخودآگاه جمعی ما به وجود می آید که ریشه در اعصار تاریخ بشری و شاید ماقبل تاریخی دارد که کهن الگوی زمین- مادر یکی از این کهن الگوها یا صورت های ازلی است چنان که الیاده در کتاب اسطوره، رویا، راز به صورت مفصل به مبحث زمین- مادر پرداخته است.
او سخنان یک پیامبر سرخپوست آمریکایی به نام اسموهالا را چنین نقل می کند: پیامبرسرخپوست امریکایی، اسموهالا از قبیله ای اوماتیلا از بیل زدن خاک سرپیچی کرد و گفت: زخمی کردن، بریدن، پاره کردن و خراش دادن ما در مشترکمان با کار کشاورزی گناه است .
و افزود: از من میخواهید زمین را زیر و رو کنیم؟ آیا باید چاقو به دست گیرم و در سینه ی مادرم فرو برم؟ اما سپس، هرگاه مرگم فرارسد، او دیگر مرا در آغوش نخواهد گرفت. به من میگویید زمین را زیر و رو کنم و سنگ ها را به دور افکنم. آیا باید گوشت او را ببرم تا به استخوانش رسم؟ در این صورت دیگر هرگز به بدن او راه نخواهم یافت تا دوباره زاده شوم.
از من میخواهید علف و ذرت درو کنم و بفروشم، و مانند سفیدپوستان ثروتمند شوم، اما به چه جرئتی موهای مادرم را برداشت کنم؟ زاده شدن انسان از زمین، عقیدهای جهانی است. در بسیاری از زبانها، انسان "زمین زاده" نامیده میشود. عقیده بر این است که نوزادان از ژرفنای زمین، از غارها، مغاکها، شکافها و نیز مردابها و رودخانه ها می آیند.

میرچا الیاده

ترجمه: مهدیه چراغیان

نويسنده: زيگمونت باومن

مترجم: حسن چاوشيان

رضا حیات الغیب

موریس مترلینگ

«اشرف مخلوقات» از موریس مترلینگ را می‌توان یکی از ظریف‌ترین و درعین‌حال رادیکال‌ترین نقدهای انسان‌محوری در ادبیات اندیشه‌ی مدرن دانست؛ کتابی که در ظاهر درباره‌ی حیات جانوری ـ به‌ویژه جهان حشرات اجتماعی ـ است، اما در عمق خود پرسشی فلسفی درباره‌ی جایگاه انسان در نظم هستی مطرح می‌کند.

مترلینگ در این اثر از مشاهده‌ی دقیق زنبورها، مورچگان و موریانه‌ها آغاز می‌کند، اما خیلی زود از زیست‌شناسی صرف فاصله می‌گیرد. آنچه او را مجذوب می‌کند، نه کالبد این موجودات، بلکه نظم حیرت‌انگیز، هماهنگی جمعی و نوعی «عقل غیرشخصی» است که بر زندگی آن‌ها حاکم است. این جوامع بدون خودآگاهی فردی، بدون زبان و بدون فلسفه، نظام‌هایی می‌سازند که از نظر پایداری، کارآمدی و انسجام، گاه از جوامع انسانی برتر می‌نمایند. همین تقابل، هسته‌ی انتقادی کتاب را شکل می‌دهد.

در سطح فلسفی، «اشرف مخلوقات» حمله‌ای آرام اما عمیق به اومانیسم خودبنیاد است. مترلینگ نشان می‌دهد که عقل و خودآگاهی انسان، که همواره به‌عنوان دلیل برتری او معرفی شده‌اند، لزوماً به هماهنگی، عدالت یا خرد جمعی منجر نمی‌شوند. برعکس، همین آگاهی فردی اغلب سرچشمه‌ی اضطراب، خودخواهی و ویرانگری است. در برابر آن، حشرات اجتماعی به قانونی نانوشته و نادیدنی وفادارند؛ قانونی که نه می‌فهمند و نه زیر سؤال می‌برند، اما بی‌نقص اجرا می‌کنند. مترلینگ با طرح این تقابل، انسان را وادار می‌کند که از جایگاه قاضی مطلق طبیعت پایین بیاید و خود را یکی از اشکال ممکن حیات بداند، نه اوج بی‌چون‌وچرای آن.

از نظر هستی‌شناختی، کتاب حامل نوعی بدبینی ملایم و شاعرانه است. مترلینگ نمی‌گوید که انسان «بدتر» از دیگر موجودات است، بلکه تأکید می‌کند که انسان موجودی ناتمام، متزلزل و سرشار از تناقض است. عنوان «اشرف مخلوقات» در واقع حالتی کنایی دارد؛ گویی نویسنده این لقب را در برابر شواهد طبیعی به محک می‌گذارد و از خواننده می‌پرسد: اشرف بودن دقیقاً به چه معناست؟ به قدرت؟ به آگاهی؟ یا به هماهنگی با کل هستی؟

از نظر سبک، نثر مترلینگ ترکیبی است از توصیف علمی، تأمل فلسفی و زبان شاعرانه. او از قطعیت پرهیز می‌کند و به‌جای داوری نهایی، فضایی تأمل‌برانگیز می‌سازد. طبیعت در این کتاب نه رمانتیک و مهربان است و نه خشن و بی‌رحم؛ بلکه نظمی رازآلود و بی‌اعتنا به ارزش‌گذاری‌های انسانی دارد. همین بی‌اعتنایی است که ضربه‌ی اصلی را به غرور انسان وارد می‌کند.

در نهایت، «اشرف مخلوقات» کتاب تحقیر انسان نیست، بلکه کتاب فروتنی است. مترلینگ انسان را به بازاندیشی در جایگاه خود فرامی‌خواند: موجودی که توان اندیشیدن دارد، اما الزاماً خردمند نیست؛ موجودی که خودآگاه است، اما از هماهنگی کل هستی فاصله گرفته است. ارزش ماندگار این اثر در همین هشدار آرام نهفته است: تا زمانی که انسان خود را مرکز و معیار همه‌چیز بداند، نه طبیعت را خواهد فهمید و نه خود را.

نويسنده: گرگ مك‌كيون

مترجم: بهنام شاهنگيان

دکتر زیگموند فروید

گردآوری و ترجمه: دکتر سعید شجاع شفتی

نویسنده: جاناتان هایت

مترجم: صدرا صمدی دزفولی

پس از بیش از یک دهه ثبات یا بهبود، سلامت روان نوجوانان در اوایل دهه 2010 سقوط کرد. نرخ افسردگی، اضطراب، خودآزاری و خودکشی به شدت افزایش یافت و در بسیاری از معیارها بیش از دو برابر شد. چرا؟ جاناتان هایت روانشناس اجتماعی در «نسل مضطرب» حقایقی را در مورد بیماری همه گیر بیماری روانی نوجوانان که به طور همزمان بسیاری از کشورها را تحت تأثیر قرار داده است، بیان می کند. او سپس به بررسی ماهیت دوران کودکی می پردازد، از جمله اینکه چرا کودکان به بازی و کاوش مستقل نیاز دارند تا به بزرگسالانی توانا و شکوفا تبدیل شوند. هایت نشان می دهد که چگونه «کودکی مبتنی بر بازی» در دهه 1980 شروع به افول کرد و چگونه سرانجام با ورود «کودکی مبتنی بر تلفن» در اوایل دهه 2010 از بین رفت. او بیش از ده‌ها مکانیسم را ارائه می‌کند که به موجب آن این «سیم‌کشی مجدد بزرگ دوران کودکی» با رشد اجتماعی و عصبی کودکان تداخل پیدا کرده است، از کم‌خوابی گرفته تا پراکندگی توجه، اعتیاد، تنهایی، سرایت اجتماعی، مقایسه اجتماعی و کمال‌گرایی را پوشش می‌دهد. او توضیح می‌دهد که چرا رسانه‌های اجتماعی به دختران بیشتر از پسران آسیب می‌رسانند و چرا پسران از دنیای واقعی به دنیای مجازی کناره‌گیری می‌کنند و پیامدهای فاجعه‌باری برای خود، خانواده‌شان و جامعه‌شان دارد.