از اسطوره تا تاریخ
نام نویسنده : دکتر مهرداد بهار
اسطوره‌ها تا روزی که با زندگی محسوس و عملی جامعه خود مربوط باشند در میان توده مردم حیات دارند، و روزی که با این شرایط تطبیق نکنند، از زندگی توده مردم خارج می‌شوند و از آن به بعد در زندگی روشنفکرانه، در ادبیات، فرهنگ، مطالعات و این‌ها می‌توانند وارد بشوند و ادامه حیات بدهند. آنها را دیگر توی قهوه‌خانه‌ها نمی‌خوانند، دیگر سربازها در میدان جنگ شاهنامه نمی‌خوانند، دیگر مادرها ممکن است برای بچه‌هایشان احیانا قصه‌های دیگری را تعریف بکنند، برای این‌که شرایط تغییر کرده است. بحث فقط سر این است که من این را مسئله قابل تاسف نمی‌دانم، این جبر زندگی اسطوره است.
از ایران زردشتی تا اسلام
نام نویسنده : شائول شاکد
نام مترجم : مرتضی ثاقب فر
مجموعة جستارهای این کتاب در پی دستیابی به دو هدف اساسی‌اند؛ نخست، بازنمایی توضیحات و تفسیرهای کیش زردشتی در دورة ساسانی، و دیگری چگونگی انتقال آن اندیشه‌ها به اسلام. این دو موضوع با هم بستگی دارند: از بازتاب اندیشه‌های ساسانی در اندیشه‌های عربی ـ اسلامی اطلاعات بنیادین بسیاری در بارة کیش زردشتی دورة ساسانی کسب می‌کنیم و می‌توانیم ارزیابی کنیم تا چه اندازه اسلام از سرازیر شدن اندیشه‌های ایرانی بهره جسته است. مولف کوشیده است با تحلیل دقیق آگاهی‌ها و دانش‌های ساسانیان که از مجاری گوناگون ــ چه ایرانی و چه اسلامی ــ انتقال یافته‌اند، به پرسش‌های اساسی در مورد کیش زردشتی در زمان ساسانیان پاسخ گوید و به بحث در بارة انتقال برخی مضامین و اندیشه‌های ایرانی به تفکر اسلامی بپردازد.
از دل تو تا دل من (دوازده گام برای زندگی شفقت آمیز)
مرضیه سلیمانی
خانم کارن آرمسترانگ یکی از صاحبنظران مشهور در عرصه دین در جهان انگلیسى‌زبان است که هفت سال از عمرش را در مسلک راهبه اى کاتولیک سپرى کرد. او شرح احوال خویش را در زندگى‌نامه پرفروش «از میان معبر باریک» بازنویسى کرده است. وى مؤلف کتابهاى پرفروش و نام‌آورى چون «خداشناسی از ابراهیم تا کنون» که تا کنون به بیش از سى زبان ترجمه شده است.
در پشت جلد این کتاب می‌خوانیم: این روزها کمتر درباره شفقت و مهربانی می‌شنویم. ادیان تاکید می‌کنند که شفقت معیار معنویت حقیقی است اما برخی گمان می‌کنند که خود دین باعث همه جنگ‌ها بوده است.
در ادامه آمده است: علت اصلی این منازعات اغلب آز و حسد و جاه‌طلبی است. تروریست‌ها از دین برای توجیه شرارت و قساوت استفاده می‌کنند. کلیسای کاتولیک سوءاستفاده جنسی کشیشان و در نتیجه مصائب زنان و کودکان را نادیده می‌گیرد.
همچنین در ادامه پشت جلد این کتاب آمده است: با این حال کمتر زمانی مانند اکنون به صدای شفقت‌آمیز دین نیازمند بوده‌ایم. جهان به طرز خطرناکی دوقطبی شده است. نتیجه نامتوازن بودن نگران‌کننده قدرت و ثروت، خواری، بیگانگی، رخوت و خشم فزاینده‌ای است که در قساوت تروریسم فوران می‌کند. ما درگیر جنگ‌هایی هستیم که نه قادریم به آنها پایان بخشیم و نه می‌توانیم در آنها پیروز شویم.
در پایان می‌خوانیم: اما آیا مهر و شفقت از این توانایی برخوردار است که مشکلات به ظاهر حل‌ناشدنی زمانه ما را حل کند؟ آیا این فضیلت حتی در عصر تکنولوژی امکان‌پذیر است.
از زردشت تا مانی
گراردو نیولی
آرزو رسولی
از زردشت تا مانی مجموعه‌ی چهار درس‌گفتار است که گراردو نیولی، ایران‌شناس بزرگ ایتالیایی، در آوریل ۱۹۸۳ در کولژ دو فرانس ارائه داده است. وی در این چهار درس‌گفتار نتایج تحقیقاتش را در سه موضوع و سه دوره‌ی تاریخ دینیِ ایران پیش از اسلام ارائه می‌کند: پیدایش دین زردشتی و نخستین مرحله‌ی گسترش آن، مسئله‌ی دین ایرانیان در زمان هخامنشیان، و جدال میان آیین مانوی و مزدایی در عهد نخستین پادشاهان ساسانی. در دو درس اول تنها به یک موضوع پرداخته می‌شود: خاستگاه دین زردشتی. درس اول مقدمه‌ی ناگزیر درس دوم است، یعنی خاستگاه یا میهن و زمان زردشت، حال آن‌که درس سوم به هخامنشیان و درس چهارم به آغاز عهد ساسانی مربوط می‌شود. آخرین فصل این کتاب شرح مواجهۀ این دین ملی با دین جهان‌گرای مانوی.
اساطیر یونان
راجر لنسلین گرین
ترجمه: عباس آقاجانی
این کتاب، بازگوکننده چندین افسانه یونانی است که سینه به سینه در بین یونانی‌ها نقل قول شده و عقاید و باورهای این ملت را به تصویر می‌کشد.
اساطیر با داستان‌های پهلوانی افراد بشری و نیز با افسانه‌های جن و پری که برای سرگرمی جعل شده‌اند، تفاوت بسیار دارد. اسطوره‌ها اصولاً با روایات دینی ارتباط نزدیک دارند و واقعیّات فرهنگی پیچیده‌ای هستند. در میان اساطیر جهان، اساطیر یونان از آن‌جا که مرجع مکتوب باستانی و اصلی یونان (آثار هومر و هسیود و بعدها شاعران متأخرتر) بوده‌اند، حکایت دیگری دارند.
یونانیان قدیم زمین را زمین ناهموار کم و بیش مسطحی می‌پنداشتند که دور آن را جریان اکئانوس (اقیانوس) گرفته و بالای آن را گنبد جامد آسمان (از جنس برنج یا آهن) با پایه‌های استوار بر کرانه‌های جهان پوشانده و زیر آن را تارتاروس یا شکنجه‌گاه ارواح پلید پر کرده است. محل سکونت خدایان گاهی آسمان و گاهی قله‌های المپ تصوّر می‌شد و جریان آفرینش نیز به صورت یک سلسله ازدواج و تولد تخیّل می‌شد. این افسانه‌های معنادار امّا غالباً نامعقول، آن قدر برای یونانی‌ها جذبه داشت که به سان عقاید مذهبی نقل هر مجلس بود.
از افسانه‌های یونان باستان، روایت‌های متعدد در دست است، اما این روایت جدید از راجر لنسلین گرین، اصالت و تألیف خوب را با هم دارد. گرین، این افسانه ها را به همان گونه که خود یونانی‌ها در نظر می‌آورند، به شیوه عصر قهرمانان، در کنار هم قرار داده است.
به نظر می‌رسد که نویسنده در این اثر ترتیب زمانی رویدادهای مربوط به خاندان بزرگ جاودانان را سامان‌مندتر و مقبول‌تر از اغلب روایت‌های در هم ریخته معروف گذشته آورده است و یکی از ویژگی‌های کتاب این است که هر قصه از دل قصه دیگر جوانه می‌زند و رشد می‌کند.
اسرار انجمنهای محرمانه
رنه آللو
ترجمه: ناصر موفقیان
آدولف هیتلر چگونه توانست بیش از بیست سال، سلطهٔ فکری و روانی خود را بر مردم آلمان اعمال کند؟ آموزهٔ او که در نوشته‌ها و سخنرانی‌هایش بی‌وقفه تکرار می‌شد، از نظر فکری تهی و فقیر بود. با این حال، او بر توده‌ها قدرتی تقریباً «جادویی» اعمال می‌کرد؛ قدرتی که الهام خود را از اسطوره‌ها و آیین‌های جوامع مخفی می‌گرفت.
آدولف هیتلر، همراه با بنیان‌گذاران اصلی حزب نازی، عضو جامعهٔ توله (Thulé) بود؛ انجمنی مخوف که رودلف فون زبوتندورف، «جادوگر سیاه»، کلیدهای جادوییِ اخوت‌های نژادپرست ترک را به آن منتقل کرده بود.
رنه آللو، با تکیه بر اسناد منتشرنشده، به ژرفای جهان پنهان هیتلری نفوذ می‌کند و نشان می‌دهد که نازیسم هم‌زمان با پان‌ژرمنیسم شکل گرفت؛ جریانی که به‌طرزی شگفت‌آور با پان‌اسلامیسم پیوند خورده بود. او در روایتی گسترده و تکان‌دهنده، سازوکارهای پنهان این رؤیای بزرگ تاریخی را آشکار می‌سازد و ماهیت اشراقی (ایلومینستی) و دوگانه‌انگارانهٔ آن را برملا می‌کند.
اسرارالتوحید فی مقامات شیخ ابوسعید ابوالخیر
به اهتمام: حسین بدرالدین
کتاب اسرار التوحید فی مقامات یکی از آثار کلاسیک عرفانی ایران است که به تبیین مراحل و مراتب سیر و سلوک روحانی پرداخته است. شیخ ابوسعید ابوالخیر، عارف بزرگ قرن پنجم هجری، در این اثر تجربه‌های عرفانی خود را در قالب حکمت، اخلاق و مکاشفات روحانی بیان می‌کند و خواننده را با اصول و رموز توحید و قرب الهی آشنا می‌سازد.
ایدهٔ مرکزی کتاب، سیر روحانی انسان به سوی شناخت خداوند و تحقق توحید درونی است. شیخ ابوسعید بر این باور است که عبودیت و پاکی دل، زمینهٔ تجربهٔ حقیقت الهی را فراهم می‌کند و انسان تنها از طریق تزکیه نفس و تهذیب اخلاق می‌تواند به درجات عالی عرفانی دست یابد.
کتاب مراحل سلوک عرفانی را به صورت سلسله‌مراتبی بیان می‌کند و نشان می‌دهد که هر مقام، شامل شناخت نفس، تزکیه اخلاق، عشق به خدا و فنا در حق است. شیخ ابوسعید با استفاده از حکایات، اشعار و گفتارهای کوتاه، این مراحل را برای خواننده ملموس و قابل درک می‌کند. از نکات برجسته اثر، تأکید بر تجربهٔ عملی توحید است، نه صرفاً فهم نظری آن.
علاوه بر جنبهٔ فردی، کتاب بر ابعاد اخلاقی و اجتماعی عرفان نیز تأکید دارد. شیخ ابوسعید معتقد است که کسی که به مقام توحید رسیده، باید با دیگران مهربان، فروتن و عدالت‌خواه باشد و محبت الهی را در رفتار اجتماعی خود متجلی کند. در واقع، سلوک عرفانی تنها با رفتار اخلاقی همراه است و جدایی آن از زندگی روزمره ممکن نیست.
اسرار التوحید به دلیل ترکیب حکمت نظری، اخلاق و تجربه عرفانی، از آثار ماندگار تصوف ایرانی به شمار می‌آید. این اثر نه تنها به پژوهشگران عرفان و فلسفه اسلامی، بلکه به هر فردی که به جستجوی معنا و حقیقت درونی است، مسیر روشنی ارائه می‌دهد.
کتاب اسرار التوحید فی مقامات راهنمایی است جامع برای سیر و سلوک روحانی، تاکید بر توحید عملی، تهذیب نفس و اخلاق انسانی دارد و نشان می‌دهد که دستیابی به حقیقت الهی مستلزم تلاش مستمر، عشق به خدا و انس با فضایل اخلاقی است. این اثر، ترکیبی از حکمت، اخلاق و عرفان تجربی است که همواره مورد توجه عارفان و محققان قرار گرفته است.
اسرارنامه
عطار نیشابوری
به اهتمام: محمدرضا شفیعی کدکنی
عطار معتقد است جهانی که ما با حواس خود ادراک می کنیم موهوم است. به عبارت دیگر ما فقط ظاهر اشیا را می بینیم و درک می کنیم نه حقیقت و باطن آنها را و اگر حقیقت اشیا را می دیدیم درمی یافتیم که اصل همه آنها یک چیز است. عطار در این مثنوی فلسفه مشایی و عقل استدلالی را نکوهش می کند و در عین حال در مقاله هشتم نکات فلسفی متعددی را از دیدگاه عرفانی بیان می کند. در این مقاله وی از مراتب موجودات سخن می گوید. اسرار نامه از نخستین مثنوی های عطار نیشابوری است.
اسطوره آفرینش در کیش مانی
ابوالقاسم اسماعیل پور مطلق
ابوالقاسم اسماعیل‌پور مطلق، نویسنده و اسطوره‌شناس، استاد دانشگاه شهید بهشتی در رشتهٔ فرهنگ و زبان‌های باستانی است. او همچنین از سال ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۶، استاد دانشگاه مطالعات بین‌المللی شانگهای بوده‌است.
اسطورهی آفرینش در کیش مانی بخش مهمی از اساطیر باستانی ایران را تشکیل می‌دهد و بهراستی مکمل اسطوره‌های زرتشتی است. کیش مانوی در صدر مسیحیت در ایران و در بخشهای پهناوری از شرق و غرب، از چین تا روم رشد کرد و به ادیان و باورهای عرفانی رسوخ کرد. اسطورهی آفرینش بیانگر سه دوره‌ی کیهانشناختی است و سه دوره‌ی آفرینشی را به تصویر می‌کشد که در آن ایزدان مهمی چون زروان، هرمزدبغ، مهرایزد یا میترای مانوی و چندین ایزد دیگر نقشآفرینی می‌کنند. این سه دوره شامل عصر زرین پیش از آفرینش مادی، عصر آمیختگی نور و ظلمت و عصر رهایی و رستگاری نور است که در پایان جهان همهی ارواح یا انوار رستگار شده و در برابر زروان در بهشت روشنی مي ایستند و در جاودانگی مطلق در شادی و شادخواری به سر خواهند برد. اسطورهی آفرینش مانوی تأثیر شایانی بر اساطیر و عرفان ایرانی داشته است.