تاریخ جنبش کمونیستی در ایران
پروفسور سپهر ذبیح
ترجمه: محمد رفیعی مهرآبادی
او در دهه ۱۳۲۰ هجری خورشیدی از دانشکده حقوق دانشگاه تهران فارغالتحصیل گردید و پس از تأسیس سفارت هند در ایران، به عنوان مترجم فارسی در آن سفارت استخدام شد. ذبیح همزمان خبرنگار روزنامه انگلیسی تایمز در ایران بود. او سپس در روزنامه باختر امروز به مدیریت حسین فاطمی وزیر امور خارجه دولت محمد مصدق، به فعالیت پرداخت. سپهر ذبیح روابط نزدیکی با فاطمی و سران جبهه ملی داشت و در عین حال تماس خود را با دربار شاه نیز حفظ میکرد. او پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ به آمریکا نقل مکان نمود و برای اخذ دکترای علوم سیاسی، در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی به تحصیل پرداخت. پس از پایان تحصیلاتش در سال ۱۹۶۳، در کالج سنت مری کالیفرنیا به تدریس تاریخ ایران مشغول شد و سپس ریاست دپارتمان علوم سیاسی همان کالج را به دست گرفت. ذبیح برای بیش از ۴۰ سال استاد ممتاز علوم سیاسی در کالج سنت مری بودهاست. او همچنین دانشپژوه مدعو (مهمان) مؤسسه هوور استنفورد در سال ۱۹۸۳ و مرکز مطالعات خاورمیانه هاروارد در سال ۱۹۸۶، بودهاست.
تاریخ عقاید اقتصادی از افلاطون تا دوره معاصر
فریدون تفضلی
فریدون تفضلی، متولد ۱۳۱۹، یکی از اقتصاددانان برجسته ایرانی بود. او از سال ۱۳۴۹ بهطور تمام وقت و رسمی تدریس در دانشگاه ملی ایران را آغاز کرد و در سال ۱۳۵۶ به رتبه استادی رسید. همچنین او شاگرد میلتون فریدمن، اقتصاددان برجسته صاحب نظریه درآمد دایمی و برنده جایزه نوبل اقتصاد نیز بوده است.
وی مدرک کارشناسی اقتصاد خود را از دانشگاه ایالتی کالیفرنیا و مدارک کارشناسی ارشد و دکترا در همین رشته را از دانشگاه کالیفرنیای جنوبی آمریکا اخذ کرد. عنوان رساله اش «سهم علمی اسکار لانگه در تئوری سوسیالیسم و کاربردهای آن در یوگسلاوی و چکاسلواکی» بود که با درجه ممتاز مورد پذیرش قرار گرفت. تفضلی پیش از پذیرفته شدن در مقاطع تحصیلات تکمیلی یک سال به عنوان کارشناس اقتصادی برای شرکت آر جی رینولدز در لس آنجلس کار کرد و در دوره دکتری به عنوان دستیار تدریس مشغول به کار شد. او پس ۳۷ سال تدریس در تمام مقاطع تحصیلی رشته اقتصاد و بازنشسته شدن در ۱۳۸۶/۴/۱۵، تا آخرین روزهای عمر در دانشگاه شهید بهشتی تهران تدریس میکرد. وی در ۲۳ بهمن ۱۳۹۶ درگذشت. فریدون تفضلی مؤلف و مترجم دهها اثر در علم اقتصاد بوده و دو کتابتاریخ عقاید اقتصادی و اقتصاد کلان او جزو کتابهای کلاسیک درسی مرجع در رشتهٔ اقتصاد به زبان فارسی محسوب میشود. یکی از بهترین آثار ترجمه ای او نیز کتاب راز سرمایه است.
تاریخ مختصر تئوری حقوقی در غرب
جان کلی
مترجم: محمد راسخ
بیگمان قانون بهمنزلهی سلسلهاعصاب حیات جدید آدمیان عمل میکند که فقدان یا ناکارکردی آن به معنای بیماری و اختلال شدید در این حیات است. افزون بر این، نظام حقوقی صرفاً مطلوبیت شکلی ندارد، بلکه برای «بقا» و «توسعه»ی جامعه در کار است. نظام حقوقی جدید، درواقع، برای ماندگاریِ بالندهی حیات فردی و جمعی آدمیان در عصر فلسفه، علم، صنعت، جامعه، عدالت، سیاست، اخلاق، دینورزی و اقتصاد (همگی) «جدید» سر بر آورد و در این راستا قابلفهم و بهکارگیری است. این امر اما در گرو حضور قانون جدید در هماهنگی با آن عناصر، بهمنزلهی یک کل، است. نبود قانون یا ناکارکردیاش بهسبب فقدان حضور همهی این عناصر و / یا نبود سازگاری میان آنها است. برای ایجاد چنین وضعیتی ناگزیر ابتدا باید سراغ شناخت آن عناصر رفت. شناخت یادشده با شناخت دقیق «مسائل زیستبوم» و نیز کاربست اندیشههای «فرابومی» معاصر ممکن است. از این رو، باید گفت که مسئلهشناسی و اندیشهشناسی، هر دو، ناگزیر «جدید»ند و پیوندزدن میان آنهاست که امکان نوسازی اصیل درونزا و ترقی «کل» حیاتمان، از جمله نظام حقوقی را فراهم میآورد. در غیر این صورت کوششها مصروف جدیدسازی کاذب یا قدیمسازی پرهزینهی اجزای نامتناجس زندگی میشود. زندگی معاصر در این مرز و بوم اما تا کنون هیچیک را برنتابیده است. کتاب حاضر در این بافت و زمینه برای فهم حقوق جدید و کمک نظری به نوسازی حقوق کشور به فارسی برگردانده شده است.
جان کلی استاد حقوق اساسی، حقوق روم و فلسفهی حقوق در دانشگاههای آکسفورد (انگلستان) و دوبلین (ایرلند) بود.
محمد راسخ استاد حقوق و فلسفه در دانشگاه شهید بهشتی است.
تاریخ مردم شناسی
ه. ر. هیس
ترجمه: ابوالقاسم طاهری
هدف مولف در نگارش این کتاب، بیان تاریخ مردم شناسی اجتماعی است. کلیه عادات و آداب و رسوم و معتقدات و اخلاقیات اقوام مختلف را در خلال ترجمه احوال بزرگترین دانشمندان مردم شناس به تفصیل تمام وصف می کند. مولف کوشیده است که ضمن تذکره احوال این رجال، دورنمائی از فعالیت های عقلانی، و آراء حکما و دانشمندان معاصر آنها را بر خواننده عرضه دارد، تا کمک بفهم استدلالات آنها در تکامل داستان بشری کرده باشد. خواننده متوجه خواهد شد که مولف چطور این رجال بزرگ علم مردم شناسی را از لحاظ آراء و عقایدشان به مکاتب متعدد تقسیم می کند و وجوه تمایز و افتراق بین یک مکتب و سایر مکاتب را توضیح می دهد.
تاریخ و آگاهی طبقاتی (پژوهشی در دیالکتیک مارکسیستی)
جورج لوکاچ
مترجم: محمد جعفر پوینده
کتاب تاریخ و آگاهی طبقاتی شناخته تر از آن است که بخواهم در این یادداشت درباره اش توضیحی دهم. موافقان و مخالفان لوکاچ همگی در مورد اهمیت این اثر وحدت نظر دارند. در این جا فقط به ذکر چند نکته کوتاه بسنده می کنم: این کتاب از ترجمه فرانسوی به فارسی برگردانده شده و سپس ویراستار محترم آن را با ترجمه ی انگلیسی کتاب مقابله کرده است. در مواردی نیز مترجم و ویراستار برای روشن شدن موضوع به متن اصلی (آلمانی) اثر مراجعه کرده اند. چند نمونه از اشتباهات و اختلاف برداشت های مترجمان فرانسوی و انگلیسی در پانوشت صفحات این کتاب آمده است.
تاریخ یک انقلاب
گردآورنده: امیر طیرانی
نام عزتالله سحابی با نهضت آزادی، انجمنهای اسلامی، مبارزات انقلابی و در یک کلام، با تحولات تاریخ معاصر ایران پیوند خورده است. درهمتنیدگی زندگی سحابی با مجموعه رویدادها و فعالیتهای سیاسی، او را بدل به نوعی گفتمان در سپهر سیاست ایران کرده است؛ گفتمانی مترقی و آزادیخواهانه و نیز ملی و مذهبی.
کتاب حاضر شامل مجموعه نوشتارها و گفتارهای او طی سالیان است که به جنبشهای اسلامی از دیرباز تا معاصر پرداخته و نظرگاههای او را بهعنوان یکی از مؤثرترین چهرههای تاریخ معاصر ایران دربارة انقلاب 1357 دربر گرفته است.
تاریکخانه اشباح
اکبر گنجی
کتاب «تاریکخانهٔ اشباح» اثر اکبر گنجی یکی از جنجالیترین و تأثیرگذارترین آثار سیاسی–تحقیقی معاصر ایران است که در اواخر دههٔ هفتاد خورشیدی منتشر شد و نقش مهمی در افشای لایههای پنهان قدرت، خشونت سازمانیافته و سازوکارهای امنیتی در جمهوری اسلامی ایفا کرد. این کتاب نه یک اثر ادبی به معنای کلاسیک، بلکه متنی افشاگرانه، تحلیلی و انتقادی است که در مرز میان روزنامهنگاری تحقیقی، اندیشهٔ سیاسی و نقد ایدئولوژیک قرار میگیرد.
«تاریکخانهٔ اشباح» در بستر پروندهٔ قتلهای زنجیرهای روشنفکران و دگراندیشان نوشته شده است؛ قتلهایی که جامعهٔ ایران را با واقعیتی هولناک مواجه کرد: وجود شبکههایی پنهان در ساختار قدرت که فراتر از قانون عمل میکنند. گنجی در این کتاب میکوشد نشان دهد این قتلها نه حوادثی اتفاقی یا حاصل «عناصر خودسر»، بلکه نتیجهٔ یک منطق فکری و ساختار ایدئولوژیک مشخص بودهاند. عنوان کتاب استعارهای دقیق از همین فضاست: تاریکخانهای که اشباح قدرت در آن رفتوآمد میکنند، بیآنکه در برابر افکار عمومی پاسخگو باشند.
از نظر محتوایی، گنجی با تکیه بر اسناد، گزارشها، سخنرانیها و تحلیل گفتمان رسمی، به نقد قرائت خشونتمحور از دین و سیاست میپردازد. او نشان میدهد چگونه مفاهیمی مانند «دشمن»، «حفظ نظام»، «مصلحت» و «امنیت» میتوانند به ابزار توجیه حذف فیزیکی مخالفان تبدیل شوند. در این معنا، کتاب صرفاً گزارش جنایت نیست، بلکه تلاشی برای افشای منطق تولید خشونت در دولت ایدئولوژیک است.
از منظر فکری، «تاریکخانهٔ اشباح» نقطهٔ عطفی در تحول اندیشهٔ خود نویسنده نیز به شمار میآید. گنجی که پیشتر از نیروهای درون نظام محسوب میشد، در این اثر بهتدریج از اصلاحطلبی درونساختاری فاصله میگیرد و به نقد ریشهایتر قدرت دینی میرسد. این کتاب را میتوان بخشی از پروژهٔ فکری گنجی دانست که بعدها در آثارش دربارهٔ دموکراسی، سکولاریسم و نقد ولایت فقیه بسط یافت.
از نظر زبانی و روایی، نثر کتاب صریح، مستند و گاه تند است. گنجی بهعمد از زبان خنثی آکادمیک فاصله میگیرد و لحنی افشاگرانه و هشداردهنده برمیگزیند. این انتخاب سبکی، هرچند از نظر برخی منتقدان به کاهش بیطرفی متن انجامیده، اما در عوض تأثیر اجتماعی و سیاسی آن را بهطور چشمگیری افزایش داده است. «تاریکخانهٔ اشباح» متنی است که میخواهد خواننده را آرام نگذارد و او را به موضعگیری اخلاقی و سیاسی وادارد.
از منظر فلسفی و اخلاقی، مسئلهٔ محوری کتاب مسئولیت قدرت و سکوت جامعه است. گنجی تنها حاکمان را متهم نمیکند، بلکه به نقش روشنفکران، نخبگان و شهروندانی میپردازد که با سکوت یا توجیه، به تداوم خشونت کمک میکنند. در این معنا، کتاب پرسشی بنیادین مطرح میکند: آیا میتوان به نام دین، ایدئولوژی یا امنیت، انسان را از حق حیات محروم کرد؟
جایگاه «تاریکخانهٔ اشباح» در تاریخ معاصر ایران، جایگاه متنی افشاگر و بیدارکننده است. این کتاب نهتنها به افشای یکی از تاریکترین فصلهای جمهوری اسلامی کمک کرد، بلکه مرزهای گفتوگوی عمومی دربارهٔ قدرت، خشونت و مسئولیت را جابهجا نمود. به همین دلیل، این اثر صرفاً یک کتاب سیاسی نیست، بلکه سندی تاریخی از دورهای است که در آن، حقیقت با هزینهای سنگین گفته شد و نویسندهاش بهای آن را با زندان و تبعید پرداخت.
در نهایت، «تاریکخانهٔ اشباح» اثری است که اهمیتش بیش از ارزش ادبی، در شجاعت اخلاقی و افشای ساختارهای پنهان قدرت نهفته است؛ کتابی که همچنان برای فهم رابطهٔ دین، سیاست و خشونت در ایران معاصر خواندنی و تأملبرانگیز باقی مانده است.
تبار شناسی و پراکندگی ایلات ایران (دو جلدی)
نویسنده : علی محمد نجفی
زندگی عشایری و صحراگردی در فلات ایران سابقهای طولانی و کهن دارد. در این سرزمین پهناور، کوچنشینان در گذر تاریخ زندگی کردهاند و در طول تاریخ از سردسیر به گرمسیر رفتهاند و این چرخه را هرسال تکرار کردهاند. حضورایلات و شیوه زندگی آنها که تابعی از تغییرات آب و هوایی طول سال بوده است بر زندگی یکجانشین شهری و روستایی نیز تاثیرگذار بوده و تحولات شگرف تاریخی را بوجود آورده است و اکنون که بسیاری از کوچ نشینان، یکجانشینی اختیارکردهاند و زندگی در شهر و روستا را برگزیدهاند تصور آن میرود که ویژگیها و خصوصیات زندگی ایلی کمرنگتر گردد و به تدریج به دست فراموشی سپرده شود و این احتمال میرود که هویت تاریخی و تبارشناسی ایلات در ابهام فرو رود و نسل کنونی و نسلهای آینده که پابه عرصه حیات میگذارند از هویت ایلی و تاریخی خود بیاطلاع یا کم اطلاع شوند پس نویسنده کتاب کوشیده است با بهره بردن از مورخان و ایل شناسان و مطالعه زندگی اجتماعی و تاریخی ایلات با توجه به مسافرتها و گفتگوهای ایشان که در حافظه تاریخی خود ثبت و سینه به سینه نقل شده بهره برده و با استفاده از منابع مکتوب و آثاربه جا مانده اقدام به تحقیقات میدانی نموده و با گفتگو با معتمدان، سالخوردگان و ریش سفیدان بسیاری از ایلات و طوایف به تالیف کتاب بپردازد. نویسنده این کتاب کوشیده است به معرفی ایلات ایران، طوایف هریک از ایلات، زندگی ایلی و دگرگونی های تاریخی و اجتماعی، تبارشناسی طوایف و زیرمجموعههای آنها از جمله تیرههای مختلف، معرفی جغرافیای زندگی و مسیر حرکت از قشلاق و چگونگی زیستن عشایر و سایر موارد مرتبط به زندگی ایلی بپردازد. که امید است مورد توجه محققین و پژوهشگران محترم قرار گیرد.
فهرست مطالب کتاب عبارتند از:
پیشگفتار
بخش اول: ویژگیهای تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ایلات
بخش دوم: ایلات ترک زبانان
بخش سوم: ایلات کرد زبان
بخش چهارم: ایلات بلوچ
بخش پنجم: ایلات لر
بخش ششم: اعراب
بخش هفتم: استانهای عشایرنشین ایران
بخش هشتم: تحرکات و جا به جایی مکانی در ایلات
بخش نهم: شعر و ادبیات شفاهی در ایلات
جلد دوم کتاب در 349 صفحه تنظیم شده که متشکل از تصاویر، اسناد، شجرهنامه هاست
تجدد و تجددستیزی در ایران (مجموعه مقالات)
عباس ميلانی
اگر بتوانيم متون مهم گذشته را از نو به سخن بياوريم، يعني تار پودشان را بشكافيم، ساختمانشان را بشناسيم، زبانشان را حلاجي كنيم، مباني و مبادي فلسفيشان را بفهيم، اگر بكوشيم چون باستانشناسي محتاط و مجرب، ذهنيت و جهانبيني مستتر در هر يك از اين متون را بازسازي كنيم، رابطه اين ذهنيت را با ساخت قدرت زمانش دريابيم، شايد از اين راه بتوانيم بالمال، ذهن و زباني نقاد و خودبنياد بيابيم كه هم از قيد سنت فارغ است، هم از تقيد و تعبد از غرب، هم رنگ و هم بافتي بومي دارد، هم پشتوانهاي جهاني.
تجربه پلبینی تاریخی ناپیوسته از نبرد برای آزادی
مارتين براو
فواد حبيبي
مارتین براو در «تجربه پلبینی»، روایتی از تاریخ ناپیوسته برخی از تجارب مبارزاتیِ پلبین های تاریخ برای نیل به آزادی عرضه می دارد که خبر از سنتی زیرزمینی، کمتر رؤیتشده و پنهان میدهد؛ تجربه ای که رخدادن استثنایی و نادر آن معادل هستی خاصِ انسان و سیاست به معنایی تماماً غیر از آن چیزی است که، تحت عناوینی چون «علم ممکنات» و «رئال پولتیک»، جهانی تحت سیطره کابوسهایی همهجایی و همیشگیِ فقر، سلطه، ترور، جنگ و ... آفریده است.
کتاب «تجربه پلبینی»، همچون خودِ تجربه پلبینی، تجربهای است زنده، پویا و شوقبرانگیز که در محل تلاقی تاریخ، تفکر و سیاست، بخشی از راهگشاترین آموزههای تاریخ، تفکر و سیاست را در طریق رهایی و آزادیِ انسان از نظم سلطه به کار میگیرد تا به مدد کالبدشکافی فلسفی قسمی تاریخ ناپیوسته، باری دیگر، یادآور شود که چه اندازه گذشته امری است بالفعل، حاضر و کنونی. بدینسان «تجربه پلبینی» با در هم آمیختن بدیعِ تاریخ، سیاست، و تفکر، نه فقط تاریخ بلکه امر حاضر را نیز پروبلماتیزه میکند.