فتوحات گسترده اسلامى و شكل‌گيرى امپراطورى عظيمى كه طيف وسيعى از گروه‌هاى مختلف قومى، نژادى، دينى و میراث‌هاى فرهنگى آنها را در بر مى‌گرفت، به همراه طبيعت جهان‌گرايانه اسلام و نوعى تساهل موجود در بطن تعاليم آن، مقدمات پيدايش و تعالى تمدن اسلامى را فراهم كرد. این پيدايش و تعالى، فراز و نشيب‌هاى خاص خود را داشت و از چالش‌هاى درونى و بيرونى تأثيرپذير بود، ولى به هر ترتيب مراحل خاص خود را طى كرد و در قرن سوم و چهارم هجرى به اوج خود رسيد. به‌ویژه در قرن چهارم نمودهاى ویژه‌اى از خود نشان داد.
در این قرون روند تحولات فرهنگى به‌گونه‌اى است كه مى‌توان از آن با عنوان رنسانس اسلامى ياد كرد. این نوزايى اسلامى هرچند حالتى فراگير داشت، اما صحنردانان اصلى آن حكومت‌هاى سامانى در مناطق شرقى ایران با رویكرد ادبى و تأكيد بر زبان فارسی - و آل بویه در عراقین - با نگرشى جامع‌تر و رویكردى ادبى و فلسفى و انسان‌مدار بودند. آنچه در عهد حكومت بوئيان رخ داد از سوى جوئل. ل. كرمر در کتاب حاضر مورد بررسى قرار گرفته است. نویسنده در این کتاب سعى بر آن دارد كه رونق فكرى و فرهنگى مراكز حكومتى آل بویه، خاصه بغداد را با نگاهى جامعه‌شناختى نشان دهد و انسان‌گرايى ادبى و فلسفى خاصى را كه در میان نخبگان متحقق شده بود به تصویر كشد. البته سعى اصلى مؤلف به تبيين چگونگى اخذ و جذب میراث يونانى كه به نظر مى‌رسد آن را اصولى جامع و از پيش پذيرفته‌شده دانسته، توسط دانش‌پژوهان مسلمان و سهم آن در این رنسانس فرهنگى اختصاص يافته و جاى‌جاى بر آن تأكيد مى‌كند.

نویسنده :   ابوحنیفه احمدبن داود دینوری

مترجم :   محمود مهدوی دامغانی

ابوحنیفه احمدبن داود دینوری (درگذشته به سال ۲۸۳ قمری) از مورخان بزرگ اسلامی است. اخبارالطوال ابتدا به تاریخ خلقت می‌پردازد و مطالبی در مورد پیامبرانی چون ادریس و نوح و هود و ابراهیم... و پادشاهی داود و سلیمان تا ظهور عیسی بیان می‌دارد. سپس به مطالبی درباره‌ی ظهور زرتشت و آیین او و نجات بنی‌اسرائیل به‌وسیله‌ی پادشاهان ایران می‌پردازد. شرح حال و سرگذشت پادشاهان ایران، از جمشید و پیروزی ضحاک بر او، تا منوچهر و کیقباد و گشتاسب و بهمن و دارا و اسکندر و ملوک‌الطوایف و سپس ساسانیان تا انقراض ایشان از مباحث دیگر کتاب است. تاریخ اسلام در این کتاب با تفصیل پیکارهای اعراب و ایرانیان در دوره‌ی خلافت عمر شروع و به پایان خلافت معتصم ختم می‌شود. علاوه بر این جنگ‌های امیرالمؤمنین علی (ع) با معاویه و جنگ‌های جمل و صفین و خوارج و دوره‌ی حکمرانی معاویه و یزید، واقعه‌ی کربلا و شهادت امام حسین (ع) هم مفصل بیان شده است. داستان قیام مختار و همراهانش، حکومت زبیریان، انقراض بنی‌مروان و قیام مردم ایران بخصوص قیام خراسان به رهبری ابومسلم از دیگر مباحث کتاب است. گرایش نسبی به عنصر ایرانی در اخبارالطوال به وضوح مشهود است.

مهدی نورمحمدی

شلومو زند

ترجمه: احد علیقلیان

این شاهکار تاریخی روایتی از تاریخ یهود و اسرائیل به‌دست می‌دهد. شلومو زند، مورخ اسرائیلی، با کشیدن خط بطلان بر افسانۀ تبعید اجباری یهودیان در قرن اول به دست رومیان چنین استدلال می‌کند که بیشتر یهودیان امروز فرزندان نوکیشان هستند که زادگاهشان در سراسر خاورمیانه و اروپای شرقی پراکنده بود.

شلومو زند در این اثر سنت‌شکن که نوزده هفته در فهرست کتابهای پرفروش اسرائیل بود و برندۀ جایزۀ رشک‌انگیز «امروز» در فرانسه شد شالوده‌های فکری را برای ساخت تصویری تازه از آیندۀ اسرائیل فراهم می‌کند.

سید فرید قاسمی

ماری رنولت

ترجمه: سهیل سمی

زیبایی، قدرت و سرکشی اسکندر از بدو تولد آشکار بود، اما دوران کودکی او این هدایا را به یک پادشاه تبدیل کرد. مادرش المپیاس و پدرش فیلیپ پادشاه مقدونیه برای وفاداری پسرشان با یکدیگر جنگیدند و از گهواره به اسکندر سیاست و انتقام را آموزش دادند. عشق او به جوانان هفایستیون به او اعتماد کرد، در حالی که آموزش ارسطو ذهن او را برانگیخت و ایلیاد هومر به آرزوهای او دامن زد. او با کشتن اولین مرد خود در جنگ در سن دوازده سالگی، در شانزده سالگی نایب السلطنه و در هجده سالگی فرمانده سواره نظام مقدونیه شد، به طوری که در زمان کشته شدن پدرش، مهارت های اسکندر به اندازه جاه طلبی آتشین او افزایش یافته بود.

رمان رابطهٔ پیچیدهٔ اسکندر جوان با پدرش، فیلیپ دوم مقدونیه، و مادرش، المپیاس؛ تعلیم و تربیت او به دست فیلسوف بنام، ارسطو؛ و دلبستگی‌اش به یار و همدم و ملازم همیشگی‌اش، هفستیون، را به تصویر می‌کشد. ماری رنولت در اقدامی جنجالی، خطیب نامی آتن، دموستن، را در این رمان فردی متکبر، بزدل، و کینه‌جو تصویرپردازی می‌کند. رمان با قتل فیلیپ و آماده شدن اسکندر برای کشورگشایی خاتمه می‌یابد.

منتقدان تصویرپردازی ماری رنولت از شخصیت اسکندر را بیش از حد رمانتیک و تطهیرشده یافتند. در پی این رمان، ماری رنولت دو رمان دیگر به نام‌های پسر ایرانی (۱۹۷۲) و مراسم تشییع (۱۹۸۱) نوشت. اولی به تسخیر شاهنشاهی هخامنشیان می‌پردازد و دومی به حوادث پس از مرگ اسکندر.

اریک فون دانیکن

مترجم: اسماعیل قهرمانی پور

ارابهٔ خدایان (نام اصلی: ارابه‌های خدایان) (به انگلیسی: Chariots of the Gods) نخستین کتاب اِریش فون دِنیکِن (اِریک فون دِنیکِن)، منتشرشده در سال ۱۹۶۸ است.

اساس این کتاب بر پایهٔ این فرضیه است که بسیاری از تکنولوژی‌های تمدن‌های باستانی و ادیان برگرفته از مسافران فضایی هستند که به نام خدایان پذیرفته شده‌اند. به عبارت دیگر، کلمهٔ «خدایان» که در کتاب‌های باستانی و تورات آمده، در واقع موجودات فرازمینی هستند که انسان‌های آن دوران به آن‌ها «خدایان» می‌گفتند. در این کتاب، نویسنده به بررسی آثار و نشانه‌های باقی‌مانده از مسافران فضایی در میان آثار تاریخی و باستانی و عهد عتیق می‌پردازد.

بهرام افراسیابی

نویسنده: شاه عبدالله بدخشان یمگی

هوشنگ مشکین پور

تاریخ یهودیان همانند تاریخ دیگر اقوام و ملل در پوششی از اسطوره ها و افسانه ها پوشیده شده و حتی در برخی از موارد اسطوره ها جانشین واقعیتهای تاریخی گشته اند. انگیزه اصلی از نگارش این نوشتار کنجکاوی و پویش در همین نکته بود کنجکاوی در اینکه چه بخشهایی از تاریخ یهودیان به استناد مدارک تاریخی موجود معتبر هستند و تا چه میزان از مقولات اسطوره ای ریشه گرفته اند. همچنین این پوشش اساطیری، چگونه باورهای ما را شکل می دهند به گونه ای که آنها را جایگزین واقعیتهای تاریخی می کنیم. این کتاب در واقع پاسخ به پرسشهایی است که از دوران نوجوانی در ذهنم شکل گرفتند و همواره در جستجوی پاسخی شایسته برایشان بودم پرسشهایی که من را به شناخت واقعیتها و درک حقیقت کشانیده و از یک سو نگری و خشک اندیشی به دور می داشت.
نوشتار حاضر سرگذشتی واقعی از مردمان واقعی است. این کتاب تلاشی است کاوشگرانه بر تاریخ و فرهنگ واقعی یهودیان گرچه بخشهای این کتاب بر اساس الگویی از سیر تاریخی زندگی این اقوام سازمان یافته ولی این مجموعه یک کتاب کلاسیک تاریخ یهود محسوب نمی شود و یگانه هدف آن بررسی رویدادهای مهم اجتماعی - فرهنگی این اقوام فرا از احساسات و تعصبات مذهبی و تنها به استناد مدارک تاریخی است. خواننده بر این نکته واقف است که تاریخ محصول برخورد اندیشه افراد گوناگون با باور های گوناگون در دوران متفاوت با رویدادهاست. بنابراین جای شگفتی نیست اگر درباره رخدادی ویژه دیدگاههای گوناگون و نقطه نظرهای متفاوت عرضه گردند. در این راستا همواره کوشیده ام که منابع و ماخذ نکات مندرج در این کتاب به ویژه در مواردی که نقطه نظرهای متناقض مطرح گردیده اند، آورده شود...