شاه و دربار در ایران باستان
نویسنده: لوید لولین جونز
مترجم: فریدون مجلسی
اغلب منابع تاریخی ایران باستان یا برگرفته از آثار یونانیان آسیای صغیر است که رعایای یونانیِ امپراتوری ایران بودند، مانند هرودوت، و یا از یونانیان اروپایی بودند، که در هر دو حال آثارشان جانبدارانه و با نگاهی از بیرون به درون ایران بوده است. در این میان کتزیاس کنیدوسی، که قریب به بیست سال پزشک دربارهای کورش صغیر و اردشیر دوم هخامنشی بوده، کتاب پرسیوکوس خود را با شناخت و دیدی از درون ایران به بیرون نوشته و به همین دلیل از سوی نویسندگان یونانی متهم به دروغگویی شده است. جالب است که پژوهشگران ایرانی همان ادعاها را نخوانده در آثارشان منعکس کرده اند. لوید لولین جونز که پرسیکا را بازسازی کرده، در این کتاب نیز کوشیده است در ورای آن دیدگاه جانبدارانه، نگاهی به درون دربار، عادات، تشریفات، اعتقادات، هنرها، زنان و مردان، خوراک، و زندگی روزانه ایرانیان و شرایط حاکم بر آنان بیندازد. نگاهی به آنچه ایرانیان به دیگران، همسایگان و اجزاء امپراتوری داده اند، و به آنچه از آنان گرفته اند. خوبی ها و بدی ها، عدالت و ظلم، ملایمت و خشونت، آنچنان که بوده است.
شاهنامه ثعالبی (در شرح احوال سلاطین ایران)
ابومنصور عبدالملک بن محمد بن اسمعیل
ترجمه: محمود هدایت
این کتاب، ترجمه‌ی فارسی از متن عربی شاهنامه‌ی ثعالبی است که با دوره‌ی سلطنت پادشاهان اساطیری (کیومرث، هوشنگ، طهمورث و جمشید) آغاز می‌شود وسپس سلطنت ضحاک و نابودی او به دست فریدون، و آغاز سلسله‌ی کیانی و دوره‌ی حماسی بازگو شده و سرانجام دوره‌ی تاریخی تا پایان سلطنت یزدگرد روایت می‌شود.
ابومنصور عبدالملک بن محمد بن اسماعیل ثعالبی نیشابوری(350-430 هجری قمری) شاعر تازی‌گوی، نویسنده و تاریخ‌نگار ایرانی‌است. کتاب او که به زبان عربی‌است و غرر اخبار ملوک‌الفرس و سیرهم یا تاریخ ثعالبی نام دارد از منبع‌های ارزشمند درباره‌ی تاریخ ایران باستان می‌باشد. کتاب تاریخ او در چهار جلد بوده که تنها دو جلد نخستین آن امروزه به جای مانده‌است. وی همزمان با فرمانروایی قابوس وشمگیر می‌زیسته‌است.
شاهنشاه
نويسنده : ریشارد کاپوشچینسکی
مترجم : بهرنگ رجبي
ریشارد کاپوشچینسکی (۱۹۳۲ تا ۲۰۰۷) خبرنگار، نویسنده، شاعر و عکاس لهستانی بود.
او فارغ‌التحصیل تاریخ از دانشگاه ورشو بود. در شانزده سالگی، نخستین نوشته‌اش در مطبوعات انتشار یافت. در ۲۴ سالگی خبرنگار خارجی شد و مدت ۲۵ سال را، در آسیا،آمریکای لاتین، خاورمیانه و آفریقا در میان شورشیان گذراند. او شاهد ده‌ها جنگ وانقلاب در جهان سوم بوده‌است. کتاب شاه شاهان وی، حاصل مشاهدات او از انقلاب اسلامی ایران بود.
کاپوشچینسکی، روزنامه‌نگار مشهور لهستانی، در آستانه انقلاب ۵۷ پا به ایران گذاشت و از نزدیک شاهد فروریختن نظام پادشاهی بود. این کتاب گزارشی است جذاب از این تجربه او؛ از بیست‌وهفتمین انقلابی که این روزنامه‌نگار کارکشته به چشم خود دیده بود.
شاهنشاهی اشکانی
نام نویسنده : یوزف ولسکی
نام مترجم : مرتضی ثاقب فر
یوزف ولسکی لهستانی اکنون دهه نهم عمر پربار خود را می‌گذراند. وی قدیمی‌ترین و بی‌گزاف بزرگ‌ترین کارشناس تاریخ اشکانی در جهان است. او از دهه 1930 تاکنون بیش از پنجاه کتاب و مقاله در باره اشکانیان منتشر کرده است و بسیاری از نظریه‌های آغازین او درباره اشکانیان با کشفیات بعدی باستان‌شناختی تأیید شده است. تاکنون از این اشکانی‌شناس بزرگ اثری به زبان فارسی ترجمه نشده است.
شاهنشاهی ساسانی
نام نویسنده : تورج دریایی
نام مترجم : مرتضی ثاقب فر
تورج دریایی استاد «تاریخ ایران و جوامع پارسی‌زبان» و رئیس مرکز مطالعات ایرانی دکتر سموئل جردن در دانشگاه کالیفرنیا، ارواین است. از او تاکنون چندین کتاب و ده‌ها مقاله به چاپ رسیده‌است و بخشی از آثار انگلیسی او به فارسی نیز ترجمه شده‌اند. مدیریت پروژهٔ «ساسانیکا»، ویراستاری نشریهٔ «نامهٔ ایران باستان» و انتشار مقالات در گاهنامه‌های مهم ایران‌شناسی از دیگر فعالیت‌های دریایی است.
در سال ۲۰۱۰ «انجمن بریتانیایی مطالعات خاورمیانه» (BRISMES)، کتاب «ایران ساسانی» (Sasanian Persia) نوشته تورج دریایی را به عنوان یکی از سه برنده جایزه امسال «انجمن دوستی بریتانیایی-کویتی» در زمینه پژوهش‌های خاورمیانه معرفی کرد.
«انجمن بریتانیایی مطالعات خاورمیانه» این کتاب را «یک شاهکار» و «کتابی واقعاً عالی» توصیف کردند.
به گفته داوران اهدای جوایز این انجمن، کتاب ایران ساسانی، «در روزگاری که اروپامحوری، باعث شده تا مطالعات دوران باستان با تحریف روبه‌رو شود، وزنه‌ای به‌موقع در برابر این تحریف‌ها قرار داده‌است.»
جوایز این انجمن هر ساله به بهترین آثار دانشوران تعلق می‌گیرد که به زبان انگلیسی در موضوع خاورمیانه نوشته‌شده باشد و نخستین بار در بریتانیا به چاپ رسیده‌باشد.
دریایی در کتاب «ایران ساسانی» تلاش کرده‌است تا به آن بخش از تاریخ که معمولاً مورد غفلت قرار گرفته، یعنی تاریخ اجتماعی بپردازد و با استفاده از منابعی تازه، روند شکل‌گیری نهادهای اداری ایران را از زمان اردشیر بابکان، بنیانگذار سلسله ساسانی تا دوران یزدگرد سوم، آخرین شاه این دودمان پی‌گیری کند. بررسی فراز و نشیب کوشش‌های نوادگان یزدگرد سوم برای برپایی حکومتی ایرانی، در حدود یک قرن پس از شکست ساسانیان از اعراب، بخشی دیگر از اثر تحقیقی تورج دریایی را تشکیل می‌دهد.
این اثر ترجمه فارسی کتابی است که برای مخاطبان انگلیسی‌زبان نوشته شده است. فکر نوشتن این کتاب از هنگامی که نگارنده آن ــ دکتر تورج دریایی ــ دانشجوی دوره دکترا در دانشگاه کالیفرنیا ــ لوس‌آنجلس بوده است، شکل می‌گیرد. هنگامی که بدانیم صدها کتاب در باره تاریخ روم باستان نوشته شده ولی یک کتاب به زبان انگلیسی در باره تاریخ و تمدن ساسانی وجود نداشت و این انگیزه‌ای شد برای نگارش کتاب شاهنشاهی ساسانی. نویسنده کتاب بر این اعتقاد است که برای درک تاریخ یک قوم باید آن را در تمامیت و جامعیتش درک کرد: تاریخ، زبان، دین، جامعه و غیره. از این‌رو کتاب شاهنشاهی ساسانی رویکردی کلی به تمدن ساسانی دارد.
شاهنشاهی هخامنشی
نام نویسنده : جان مانوئل کوک
نام مترجم : مرتضی ثاقب فر
پیشگفتار مترجم به بیان اهمیت راستگویی و بی طرفی در بیان حوادث تاریخی می‌پردازد. و بر این اساس به نقد نویسنده کتاب مانوئل کوک که اندیشمندی انگلیسی است و در آستانه قرن بیست و یکم زندگی می‌کند، می‌پردازد. پروفسور جان مانوئل کوک در جنگ جهانی دوم در یونان سرباز بوده و در آن جا شیفتگی بیش تری نسبت به یونان یافته‌است. سپس از ۱۹۴۶ تا ۱۹۵۴ مدیر مدرسه باستان شناسی بریتانیا در آتن شده و آن گاه از ۱۹۵۸تا ۱۹۷۶سمت استادی تاریخ و باستان شناسی را در دانشگاه بریستول بر عهده گرفته‌است. مترجم معتقد است که نویسنده شیفتگی خود نسبت به یونان را در کار علمی و تاریخ نگاری خود دخالت داده و به پیروی از سیاست اروپاییان در دو سده اخیر علاقه به یونان و دشنام به شرق را سر لوحه نوشته خود قرار داده‌است. از این رو به تحریف واقعیات، دست چین کردن بدترین تهمت‌های یونانیان به ایرانیان و نادیده گرفتن واقعیات دینی، اجتماعی و سیاسی جامعه ایران پرداخته‌است. یکی از طرفدارانه نویسنده در انتخاب منابع است. وی خود در بخش منابع به این نکته اشاره می‌کند: در این فصل منابع تاریخ هخامنشی به سه دسته تقسیم می‌شوند: دسته اول: عهد عتیق که آن را به دلیل مذهبی بودن، افسانه پردازی و بی اعتبار می‌داند.
دسته دوم: کتیبه‌های ایرانی که همه آنها را تبلیغات و حتی دروغ و فاقد ارزش معرفی می‌کند.
دسته سوم: نوشته‌های یونانیان و در رأس آنان هرودوت که خود موضعی خصمانه نسبت به هخامنشیان داشته‌است، منبع اصلی او است و به نظر او ارزش مراجعه و استناد دارد.
مترجم در جای جای کتاب و در پاورقی درباره موضع گیری‌های نویسنده نظریاتی را آورده و به نقد و تحلیل گفته‌های وی پرداخته‌است.
مقدمه نویسنده بیان انگیزه وی از نگارش کتاب است.
ایشان معقتد است که قصد داشته شکافی را پر کند و هیچ گاه از نظر حجم و دامنه مطالبقصد رقابت با کتاب «تاریخ شاهنشاهی» نوشته «اومستد» را نداشته‌است. وی معتقد است بعد از اومستد کشفیات زیادی انجام گرفته و اندیشه‌های جدید مطرح شده که باید مورد توجه قرار گیرد. همچنین کتاب‌های «ایران از آغاز تا اسلام» و «ایران از آغاز تا اسکندر بزرگ» نوشته رومن گیرشمن فرانسوی را نیز پر از حدس و نظریه پردازی می‌داند و معتقد است که با تکیه بر بهترین مراجع نوشته‌های جدید یادداشت‌هایی را اضافه کرده‌است.
از منابع بابلی و مصری و اسناد آرامی و لوحه‌های عیلامی و همچنین کارهای باستان شناسان شوروی، به صورت دست دوم استفاده کرده‌است.
شب های سن پترزبورگ (امپراتریس و ندیمه اش)
نویسنده: رونالد هینگلی
مترجم: میترا معتضد
سقوط خاندان رومانف و از میان رفتن دولت نیرومند و ابرقدرت تزاری روسیه در سال 1917برابر 1296خورشیدی در ایران مثل انفجار تندر و درخشیدن آذرخش غریوآسا و تکان دهنده بود...صعود خاندان رومانوف به قدرت از زمان ازدواج آناستازیا زاخارینا با ایوان چهارم آغاز شد. وی دختر فردی به نام رومان زاخارین یوریف بود که بعداً نام خاندان رومانوف از وی گرفته شد.
بعد از مرگ ایوان، پسر کوچک وی فیودور به سلطنت رسید. با مرگ فیودور بدون فرزند، سلسله روریک منقرض شده و برادر همسر وی بوریس گودونوف به سلطنت رسید که در دوران سلطنت‌اش، سعی به از میان بردن افراد خانواده رومانوف داشت. بعد از مرگ بوریس گودونوف در سال ۱۶۰۵، روسیه وارد دوران هرج و مرج شد و برای چند سال با شورش‌ها و مدعیان تاج و تخت مختلفی روبرو بود. در نهایت در سال ۱۶۱۳ به تصمیم مجلس اشراف روسیه، سلطنت به میخائیل، نوه برادر آناستازیا که در آن زمان ۱۶ ساله بود، سپرده شد. به این ترتیب میخائیل به عنوان اولین تزار روسیه از خاندان رومانوف به سلطنت رسید.
شبه‌جزیره‌ی عربستان و اعراب، از عصر مفرغ تا ظهور اسلام
نویسنده: رابرت ج. هویلند
مترجم: علی مهدوی‌پور
مدت‌ها پیش از آنکه محمد به تبلیغ دین اسلام بپردازد، ساکنان عربستان، سرزمین زادگاه او، نقش مهمی در تاریخ جهان ایفا کرده بودند، چه به‌عنوان بازرگان و چه به‌عنوان جنگجو.
کتاب «عربستان و اعراب» تنها بررسی جامع و به‌روز در یک جلد درباره این منطقه و مردمانش است که از دوران ماقبل تاریخ تا ظهور اسلام را در بر می‌گیرد.
رابرت هویلند با استفاده از منابع متنوعی مانند کتیبه‌ها، اشعار، تاریخ‌ها و شواهد باستان‌شناسی، مناطق فرهنگی اصلی عربستان را بررسی می‌کند؛ از سبای باستانی در جنوب تا بیابان‌ها و واحه‌های شمال. سپس به بررسی موضوعات عمده زیر می‌پردازد:
- اقتصاد
- جامعه
- دین
- هنر، معماری و اشیاء باستانی
- زبان و ادبیات
- عربیت و عرب‌سازی
این کتاب با بیش از 50 تصویر، نقاشی و نقشه، به‌طور بصری نیز غنی شده است.
شترها باید بروند!
سر ریدر بولارد
سر کلارمونت اسکراین
ترجمه: حسین ابوترابیان
این کتاب همواره به عنوان یک مرجع دست اول برای محققان و نویسندگان تاریخ معاصر ایران، به کار می‌رفته‌است. بولارد درست اندکی پیش از وقوع جنگ جهانی دوم به سفارت ایران رسید و بسیاری او را تصمیم گیرنده اصلی خلع رضاشاه از سلطنت و جایگزینی محمدرضا پهلوی می‌دانند.
ازسویی تبعید رضاشاه به سادگی صورت نپذیرفت. او با خفت و تحقیر کامل ابتدا دور اقیانوس هند گردانده شد و سپس به محل تبعید دائمی خود در ژوهانسبورگ آفریقای جنوبی رسید. خاطرات اسکراین که مامور انجام این کار بوده‌است، بسیار خواندنی است.
شخصی از انگلستان و مسافران دیگر نوشته سر فیتزروی مکلین ۱۹۵۸ (به زبان انگلیسی)
by Fitzroy Maclean (Author)
شهرهای افسانه ای ترکستان - مرو، خیوه، بخارا و سمرقند - از دیرباز جذابیت عاشقانه ای را بر مسافران غربی اعمال کرده اند. در طول قرن گذشته، مردانی از ملیت‌های مختلف، چیزی را بازی کرده‌اند که خود و معاصرانشان آن را «بازی بزرگ» می‌نامند - سفر به سراسر آسیای مرکزی. نویسنده خاطرات عوامل و مسافران - رسمی و غیر رسمی، نظامی و غیرنظامی - را زنده می کند که از خانات ترکستان دیدن کرده اند و ماجراهای خود را بازگو کرده و سعی در بازآفرینی فضا و طعم منطقه داشته اند. فیتزروی مکلین چندین جلد سفر و تاریخ از جمله "روسیه مقدس" نوشته است.
For the greater part of the 19th century, from the Caspian to the Karakoram and from the Khyber Pass to the confines of Siberia, Englishmen, Russians and others contended for control of Central Asia. They called it the Great Game.In A PERSON FROM ENGLAND Sir Fitzroy MacLean recalls the romantic fascination this contest held for the players. He tells the dramatic stories of agents, travelers and spies, official and unofficial, military and civilian, who in the course of 100 years infiltrated the Khanates of Central Asia."MacLean calls to memory men who should not be forgotten. He portrays fantastic and little-known adventures and pictures a fascinating corner of the world in its shining hour." (B-O-T Editorial Review Board)