گردآورنده: علی اصغر حکمت

رسول جعفریان

روي ‌کار آمدن صفويان پس از يک دوره تهاجم و عادت و استقرار اقوام مهاجم خارجي در کشور رونقي دوباره به ايران بخشيد. از جمله نخستين و مهم‌ترين اقدامات ايشان، که مهم‌ترين شاخصه حکومتشان نيز گرديد، رسمي کردن مذهب تشيع بود. از آن‌جا که پيش از به قدرت رسيدن صفويان مذهب رايج و رسمي کشور مذهب تسنن بود، به فقه و اصول و کلام شيعه پرداخته شده بود.

به اين ترتيب بود که صفويان پس از استقرار، خود را نيازمند تامين فلسفه، کلام و فقهي مستحکم ديدند تا مذهب جديد را پشتيباني کرده و وجهه‌اي قابل قبول به آن ببخشند.برای رسیدن به این مقصود شاهان صفوی، به ویژه شاه‌اسماعیل اول (موسس سلسله)، متوجه علمای شیعه مناطق دیگر، به ویژه جبل‌عامل لبنان، شدند.

نگارنده در کتاب حاضر به نقش او و خاندانش در تداوم دولت صفوي مي‌پردازد. وي در فصول آغازين، جغرافياي سياسي و دولت‌هاي مستقر در ايران مقارن ظهور صفويان و گروههاي پراکنده شيعه در آن را بررسي کرده است. پس از آن نيز به تفصيل به موضوع اصلي کتاب يعني نحوه آشنايي محقق کرکي با شاه اسماعيل صفوي، اقدامات، انديشه‌ها و تاليفات وي در زمينه رواج تشيع و فعاليت‌هاي اخلافش پس از وي اشاره کرده است.

مولف: سید مرتضی عسکری

مترجم: سید هاشم هریسی | عطا محمد سردارنیا | محمدصادق نجمی

عایشه (زاده سال ۹ پیش از هجرت، مکه - درگذشته ۵۷ (قمری)) دختر ابوبکر، نخستین خلیفه از خلفای راشد و سومین همسر محمد پسر عبدالله، پیامبر اسلام است. مادرش ام رومان از قبیله کنانه بود. محمد به عایشه کنیه‌ام عبدالله، به خاطر نام خواهرزاده‌اش عبدالله پسر زبیر داده بود.

نام کامل وی عایشه بنت ابی بکر بن ابی قُحافه بن عامر بن عَمرو بن کعب بن سعد بن تیم بن مرة بن کعب بن لؤی است. «ام‌المؤمنین»، «أم عبدالله» و «حمیرا» از القاب اوست.

موقعیت او به عنوان زن اصلی محمد تا حدی به موقعیت پدرش در جامعه وابسته بود.

نقش عایشه در تاریخ اسلام ترجمه فارسی کتاب احادیث ام المومنین عایشه و ادوار حیاتها تألیف سید مرتضی عسکری است. مؤلف در این کتاب، با استناد به منابع حدیثی و تاریخی، به بررسی گوشه‌هایی از وقایع صدر اسلام پرداخته است.

وی احادیثی را که از عایشه نقل شده، جمع آوری و مقایسه کرده و از طریق سنجش این احادیث، تصویری روشن تری از پاره‌ای از وقایع تاریخی صدر اسلام ارائه کرده است. از آن رو که مؤلف، زندگانی عایشه را در ابعاد گوناگون و بدون غرض ورزی بررسی کرده است، این کتاب نزد دانشمندان منصف اهل سنت نیز از جایگاه بلندی برخوردار است.

این کتاب بارها تجدید چاپ شده است. علاوه بر زبان فارسی، به دیگر زبان‌ها از جمله زبان انگلیسی، ترجمه شده است.

ترجمه انگلیسی آن، تحت عنوان «The role of Aisha in the history of Islam» منتشر شده است.

بازگویی وقایع دوران پیامبر اسلام(ص) تا پایان خلافت عثمان جلد اول این کتاب را در بر می گیرد. عایشه در خانه پیامبر (ص) و نگاهی گذرا به زندگی عایشه، راز تعداد همسران رسول خدا(ص)، از جمله مباحث بخش اول این کتاب است.

دوران امیرالمؤمنین(ع) عنوان جلد دوم کتاب است که نویسنده در آن قسمتی از حوادث و پیش آمدهای تاریخی را از کتاب های معتبر و مدارک اصلی و اولی درآورده و در دسترس خواننده قرار داده است تا خواننده بتواند با مطالعه آنها شخصیت واقعی عایشه را بشناساند و با انکار و عقاید و مشخصات روحی او آشنا شود و در نتیجه اعتبار و ارزش واقعی روایات و احادیث او که بعدا در این کتاب مورد بحث و گفت وگو قرار خواهد گرفت، معلوم و روشن شود و راه بحث و بررسی احادیث وی صاف و هموار شود.

نقش عایشه در تاریخ اسلام و دوران معاویه عنوان جلد سوم کتاب یاد شده است که در آن عوامل دوستی عایشه و امویان و ویژگی های شخصیتی عایشه بررسی شده است.

در جلد چهارم کتاب نیز که توسط محمد جواد کرمی ترجمه شده و دانشکده اصول دین آن را منتشر کرده است، روایاتی که از أم المؤمنین عایشه نقل شده و روایاتی که به دروغ به او نسبت داده شده، ذکر شده و در آخر نیز کوشش های أم المؤمنین در مبارزه با بعضی تحریف ها از سنت و نسبت های ناروا به رسول خدا(ص) آورده شده است.

سیروس ایزدی

نویسنده: نادر نادری

مترجم: عبدالحسین آذرنگ، نگار نادری

تورج دریایی

ترجمه: مهناز بابایی

تألیف: دکتر حسینعلی ممتحن

نهضت قرمطیان (قرمطی‌ها) یکی از جنبش‌های بزرگ و تأثیرگذار در تاریخ اسلام، به‌ویژه در دوره عباسیان، بود که به‌طور عمده در قرن چهارم هجری (دهه‌های ۹ و ۱۰ میلادی) فعال بود. قرمطیان ابتدا در منطقه‌ی شرقی جهان اسلام، به‌ویژه در بصره و منطقه‌ی خوزستان در جنوب غربی ایران، به‌وجود آمدند و بعداً در مناطق مختلف دیگر از جمله شام، عراق، و حتی جزیره‌العرب گسترش یافتند.

یکی از مهم‌ترین اقدامات قرمطیان که تأثیر زیادی بر تاریخ اسلام گذاشت، حمله به مکه و سرقت سنگ حجرالاسود از کعبه در سال ۳۱۶ هجری بود. این حادثه، به شدت باعث خشم مسلمانان در سراسر جهان اسلام شد و ضربه‌ای به حیثیت مذهبی خلافت عباسی وارد کرد.

نهضت قرمطیان جنبشی پیچیده و متناقض بود که از یک سو با اهداف اصلاحی و اجتماعی خود توانست توجه بسیاری را جلب کند و از سوی دیگر با آموزه‌ها و اعمال خاص خود، باعث اعتراض و انتقاد شدید مسلمانان سنتی شد. در نهایت، قرمطیان به عنوان یک جنبش مذهبی و اجتماعی در تاریخ اسلام به فراموشی سپرده شدند، اما تأثیرات آن‌ها در تاریخ فکری و اجتماعی جهان اسلام همچنان باقی است.

نویسنده: محمد باستانی پاریزی