سلطان الواعظین شیرازی

شبهای پیشاور در دفاع از حریم تشیع، کتابی به زبان فارسی حاوی مناظرات سلطان الواعظین شیرازی (۱۲۷۵-۱۳۵۰ش)، با علمای اهل سنت است. این مناظرات در ده شب در پیشاور در پاکستان برگزار شد و روزنامه‌های محلی پیشاور آن‌ها را چاپ کردند. بعدها همان متن، بصورت کتاب چاپ شد. سلطان الواعظین در مناظرات خویش، از کتاب‌های معتبر اهل سنت چون صحاح سته، مسند احمد بن حنبل استفاده کرده است.

ابوالحسن شهرانی

شیخ روزبهان بقلی شیرازی

به تصحیح و مقدمه از هانری کربن

ترجمه مقدمه از دکتر محمدعلی امیرمعزی

کتاب «شرح شطحیات» اثر روزبهان بقلی شیرازی یکی از مهم‌ترین و در عین حال دشوارترین متون عرفان اسلامی است؛ متنی که در مرز میان تجربه‌ی ناب عرفانی، زبان نمادین، و خطر کفرگویی حرکت می‌کند. این اثر نه صرفاً شرحی بر سخنان صوفیان، بلکه دفاعی عمیق از تجربه‌ی باطنی و زبان پارادوکسیکال عرفان است.

در «شرح شطحیات»، روزبهان به سراغ سخنان شگفت، متناقض و گاه تکان‌دهنده‌ی عارفانی چون بایزید بسطامی، حلاج، شبلی و ابوسعید می‌رود؛ سخنانی که به «شطح» معروف‌اند. شطحیات جملاتی‌اند که در اوج جذبه و فنا بر زبان عارف جاری می‌شوند؛ جملاتی که اگر با منطق فقهی یا عقل متعارف سنجیده شوند، کفرآمیز یا لااقل خطرناک می‌نمایند. اما روزبهان می‌کوشد نشان دهد که این سخنان نه از سر ادعا، بلکه از سر بی‌خودی و محو شدن در حقیقت مطلق صادر شده‌اند.

محور اصلی کتاب، تبیین نسبت انسان و خدا در لحظه‌ی فنا است. روزبهان بر این باور است که در اوج تجربه‌ی عرفانی، «منِ» انسانی فرو می‌ریزد و آنچه سخن می‌گوید، نه نفس فردی، بلکه تجلی حقیقت الهی است. از این‌رو، شطح نه ادعای خدایی انسان، بلکه نشانه‌ی نابودی کامل انسان در خداست. او زبان شطح را زبانی می‌داند که از چارچوب عقل، نحو و منطق روزمره بیرون می‌رود و ناگزیر به استعاره، اغراق و تناقض پناه می‌برد.

از نظر معرفت‌شناختی، «شرح شطحیات» نقدی جدی بر عقل‌گرایی خشک است. روزبهان عقل را در جای خود محترم می‌داند، اما آن را برای فهم تجربه‌ی عرفانی ناکافی می‌شمارد. حقیقت عرفانی از سنخ «چشیدن» است، نه «دانستن». به همین دلیل، شطحیات برای کسی که خود تجربه‌ای از سلوک نداشته باشد، یاوه یا جنون جلوه می‌کند، اما برای اهل ذوق، حامل معنایی ژرف و صادق است.

از منظر روان‌شناختی، می‌توان شطح را بیان زبانیِ حالتی دانست که در آن مرزهای خودآگاهی معمول فرو می‌ریزد. روزبهان این وضعیت را نه بیماری، بلکه اوج سلامت روح می‌داند؛ حالتی که انسان از خودمحوری رها شده و در میدان حضور مطلق قرار می‌گیرد. در این نگاه، شطحیات نشانه‌ی بحران نیستند، بلکه نشانه‌ی عبور از محدودیت‌های «من»اند.

از نظر زبانی و ادبی، کتاب نمونه‌ای درخشان از نثر عرفانی فارسی ـ عربی است که آمیخته‌ای از استدلال، نقل، تأویل و شهود است. روزبهان هم‌زمان شارح، مدافع و خود عارف است؛ یعنی صرفاً درباره‌ی شطح سخن نمی‌گوید، بلکه از درون همان جهان سخن می‌گوید. همین امر، اثر را زنده، خطرناک و عمیق می‌کند.

در نهایت، «شرح شطحیات» کتابی است درباره‌ی جرأت گفتن حقیقت در جهانی که زبانش تنگ است. این اثر نشان می‌دهد که عرفان اصیل همواره در تقابل با نظم‌های تثبیت‌شده‌ی فکری، دینی و زبانی قرار دارد و شطح، فریاد حقیقتی است که نمی‌تواند در قالب‌های امن و پذیرفته‌شده باقی بماند. روزبهان بقلی با این کتاب، نه‌تنها از عارفان پیش از خود دفاع می‌کند، بلکه از حق تجربه‌ی ناب انسانی در برابر قضاوت‌های سطحی نیز پاسداری می‌کند.

علی محمدی خراسانی

نویسنده: محمد لاهیجانی‌گیلانی

ابوسعید خرگوشی (عبدالملک بن محمد خرگوشی)

برگردان به فارسی: نجم الدین محمود راوندی

از متون کلاسیک در بیان معجزات و دلایل نبوت پیامبر اکرم است که توسط ابوسعد خرگوشی از صوفیان قرن چهارم تألیف شده و نجم ‏الدین راوندی آن را در قرن ششم به فارسی ترجمه می‏ کند. کتاب در 57 باب عهده دار روایت معجزات و دلایل نبوت و شمایل نبوی از اوصاف اخلاقی و اوصاف بدن و جسم پیامبر و عادات زندگی او از خوراک، پوشاک، نام‏های همسران، موالی، اسبان، شمشیرها و نیزه ‏ها. مؤلف در آغاز هر باب اسنادهای احادیث و نقل‏ هایش را ذکر می ‏کند. کتاب حاوی سه مقدمه از محمد روشن، سید حسین رضوی برقعی و احمد طاهری عراقی در شناخت مولف و کتاب و روش تصحیح آن است.

کتاب شرف‌النبی تألیف حافظ ابوسعد خرگوشی از مهم‌ترین آثاری است که در سیره پیامبر (ص) نگارش یافته و مشتمل بر روایات فراوانی در مناقب اهل بیت علیهم السلام نیز هست؛ و به دلیل اعتبار و اهمیت آن، در سده ششم به فارسی ترجمه شده و ترجمه مزبور از با ارزش‌ترین متون منثور فارسی به شمار می‌رود. همچنین علمای بزرگ شیعه، در مقام سیره‌نویسی و ذکر برتریهای اهلبیت و استدلال بر حقانیت تشیع، استفاده‌های فراوانی از این کتاب کرده‌اند. وجود پاره‌ای روایات مخدوش در این کتاب ـ که نظایر آنها را حتی در معتبرترین کتابهای شیعه می‌توان یافت ـ نباید مانع از انتشار آن گردد.

نويسنده: ابي بكر احمدبن حسين بيهقي

مترجم: محمدبن عبدالله بن محمد ايجي

فرانسین پروز

نسترن ظهیری

در مجموعه پیش رو در باب هفت گناه کبیره که به همت کتابخانه عمومی نیویورک و انتشارات دانشگاه آکسفورد انتشار یافته است سعی شده تا در قالب مجلدهای مجزا و از چشم‌انداز جهان امروز، به‌ویژه سنت فرهنگی مغرب‌زمین، از هر یک از این گناهان در گذشته و امروز و به‌ویژه در سنت مسیحی پرداخته شود. در این راه سعی شده تا با به کارگیری زبان‌های مختلف (جِد و طنز)، وضعیت اسفبار، انسدادها و وضعیت متناقض حاصل از ارتکاب این گناهان در جهان امروز به تصویر کشیده شود. با توجه به این‌که برخی گناهان در برگیرنده گناهان دیگری هستند و بر اساس منابع دینی واژگان مشابهی برای ارجاع به یک مفهوم مشترک به کار برده می‌شود، این فهرست گناهان کبیره به ترتیبی که امروز می‌شناسیم رتبه‌بندی شدند: تکبر، طمع، بی‌بندو باری، حسد، شکمبارگی، غضب و تن‌پروری

بسیار عجول، بسیار حساس، بسیار گرانقیمت، بسیار حریصانه، بسیار زیاد. اگر تمام این معیارها را به همراه شیفتگی افراطی و علاقه مفرط به منظور تشخیص گناه و گناهکار به کار ببندیم بر ما روشن می‌شود که گرچه از ظواهر امر پیداست که شکمبارگی کم‌ضررترینِ گناهان است، اما احتمال می‌رود فراگیرترینشان باشد. دقیقاً به سبب علایق افراطی‌مان، شیفتگی‌مان به چشیدن جدیدترین غذاها در مدرن‌ترین و گرانقیمت‌ترین رستوران‌ها و ترس وسواس‌گونه و ظاهراً متناقضمان از چاق شدن می‌توان چنین نتیجه گرفت که ما به فرهنگ شکمبارگان دچار شده‌ایم.

اگر شکمبارگی حقیقتاً گناهی کبیره باشد، کسی بین ما هست که گناهکار نباشد؟

نوشته: عین القضات همدانی

ترجمه: دکتر غلامرضا جمشیدنژاد اول

مولف : لودویک آندریاس فویرباخ

مترجم : تیرداد نیکی