علی و فرزندانش
طه حسین
ترجمه: محمدعلی شیرازی
در این کتاب به زندگي امام علي عليه السلام و دوران حكومت ايشان و نيز سياست و بدعت هاي دشمنان ايشان و دوران فرزندان ايشان ميپردازد هيچ كدام از خلفا مقدم بر علي (ع) مانند او خلافت خود را شروع نكرده اند زيرا هيچ كس از اصحاب پيغمبر ( ص ) جز آنچه از سعد بن عباده سر زد با خلافت ابي بكر مخالفت نكرد، باز هيچ كدام از آنها مخالف با عمر عثمان نبود، ولي علي (ع)، جماعتي از ياران پيغمبر را كه در هنگام وفات ازآنها راضي بود و بيشتر آنها نويد بهشت داد ، ملاحظه مي كند با بيعت او مخالفت مي كنند ؛ بعضي از آنها قصد كناره گيري از فتنه و بلوا دارند ، و عده اي مي خواهند در صدد جنگ با او برآيند ابتدا در برابر حاكميت حضرت علي (ع )، مثلث طلحه ، زبير و عايشه خود را نشان داد . طلحه و زبير ياران سابق و عايشه همسر پيامبر ( ص ) بودند . آنها به شرايط موجود رضايت نداشتند. اما در سرزمينهاي دور از مدينه ، در شام ، معاويه و شاميان در تدارك جنگي بزرگ عليه امام بودند . نه معاويه به حاكميت حضرت علي ( ع ) و نه مردم شام به برتري مردم عراق رضايت مي دادند . جامعه جوان و آرماني اسلام كه نزاع قدرت ، فتوحات ، انباشت ثروت وجنگهاي داخلي را تجربه كرده بود كم كم آماده انشعاب هاي جدي فكري و ديني نيز مي شد. برايند اين تجربه ها، ظهور خوارج بود كه از اساس جامعه را به چالش كشاند . اين مخالفان سه جنگ؛ جمل ، صفين و نهروان را به حكومت اسلامي تحميل كردند.
عمل صالح موسوم به شاه جهان نامه (۳جلدی)
محمدصالح کنبو
به کوشش: غلام یزدانی
مصحح: وحید قریشی
شيخ محمدصالح کنبوى لاهورى از مورخان و نثرنويسان معروف هند در سدهٔ يادزهم هجرى است. وى برادر کوچکتر عنايتالله کنبو نويسندهٔ بهاردانش و پروردهٔ او بود. از شرح حالش اطلاع کافى در دست نيست. چه از نوشتههاى معاصرانش و چه از تأليفات خود او مطلب مهمى دربارهٔ او فراز نمىآيد. اثر مهم و اصلى او کتاب عمل صالح معروف به شاه جهان نامه است دربارهٔ شاهجهان نامه و عهد او و اوايل عهد جانشين اورنگ زيب عالمگير به انضمام لاحقهاى در بيان حال رجال علم و ادب دورهٔ شاهجهان. محمدصالح چنانکه خود گفته عمل صالح را در سال ۱۰۷۰ به پايان برد ولى به يقين تا سال ۱۰۸۲ که سال فوت بردار خود عنايتالله کنبوه را نوشته در آن تجديد نظرهائى کرده است.
اثر مهم ديگر شيخ محمدصالح مجموعهٔ منشآت او است بهنام بهارسخن در يک مقدمه و چهار بخش که هر يک را 'چمن' نام داده است، و 'خاتمه' . اين مجموعه به ترتيب شامل ستايش شاهجهان و شرحى دربارهٔ منشاء اين سفينه و نامههائى است که بهوسيلهٔ مؤلف از طرف پادشاهان و اميران وقت او به پادشاهان ايران و توران نوشته شده و به بعضى ديگر نامههاى نويسنده است به بعضى از رجال معاصر خويش. مهمترين قسمت اين مجموعه نامههائى است که محمد صالح به همعهدان معروفش مانند ملامنير لاهوري، عنايتالله لاهوري، ميان عبدالله قادرى نگاشته است و نيز بخش ديگر آن منشآت مصنوعى است در موضوعهاى گوناگون که آخرين آنها توصيفهائى است از شاهجهان آباد، اگرا، کشمير و ديگر شهرها و ناحيتهاى هند. و همچنين است مقدمهٔ محمدصالح بر سومين جلد پادشاهنامه و مقدمه بر بهار دانش و جز آنها.
شهابالدین محمد شاه جهان (زادهٔ: ۵ ژانویه ۱۵۹۲/ ۲۰ ربیعالاول ۱۰۰۰ ه. ق، درگذشت: ۲۲ ژانویه۱۶۶۶/ ۱۶ رجب ۱۰۷۶ ه. ق)، فرزند جهانگیر و پنجمین امپراتور سلسله گورکانیان هند است که بین سالهای ۱۰۳۷ تا ۱۰۶۸ه.ق (۱۶۲۷ تا ۱۶۵۸ م) بر بخش بزرگی از شبهقاره هند حکومت کرد. وی نیز مانند پدربزرگش اکبر شاه علاقه زیادی برای گسترش امپراتوری خود داشت و در دوران او دولتی باشکوه و بزرگ جلوهگر شد. و در نهایت در سن ۷۴سالگی از دنیا رفت و اورنگزیب فرزند دیگر ممتاز محل جانشین او شد.
شاه جهان، بیشتر به خاطر ساختن آرامگاه پرآوازهٔ تاج محل «بنای مرمرین عشق»، که به یاد و وصیت همسرش ممتاز محل ساخته بود مشهور شدهاست. در این بنا که جزو عجایب هفتگانه جدید شناخته شده، تأثیر سبک معماری اسلامی و بهویژه معماری ایرانی به خوبی مشهود است و کمتر سبک هندی در آن احساس میگردد. هرچند در بنای این ساختمان اثر هنرمندان ایرانی مانند امانت خان شیرازی و محمدخان شیرازی دیده میشود و از معماران و هنرمندان مختلف ایرانی، هندی و عثمانی بهره گرفتهاند اما شخص شاه جهان در طراحی و معماری این بنا نقشی به سزا بر عهده داشتهاست.
مسجد جامع دهلی که در زمان خود و تا مدتها یکی از بزرگترین مساجد جهان اسلام بود نیز به فرمان شاه جهان ساخته شد. همچنین بناهای قلعه سرخ در دهلی، بخش بزرگی از قلعه آگرا، مسجد وزیرخان در لاهور، باغ شالیمار در لاهور، بخشهایی از قلعه لاهور، آرامگاه جهانگیر پدرش،مسجد شاه جهان در تهته پاکستان در دوره او ساخته شد.
عملیات در ایران (جنگ جهانی اول ۱۹۱۹ – ۱۹۱۴)
نوشته: جیمز مابرلی
ترجمه: کاوه بیات
کتاب «عملیات در ایران (۱۹۱۴–۱۹۱۹)» اثر جیمز مابرلی یکی از منابع مهم برای شناخت وضعیت ایران در خلال جنگ جهانی اول است؛ دورهای که ایران با وجود اعلام بیطرفی، عملاً به میدان رقابت و مداخلهٔ قدرتهای بزرگ، بهویژه بریتانیا، روسیه، آلمان و عثمانی تبدیل شد. این اثر تصویری روشن از جنگی پنهان و اعلامنشده در سرزمینی ارائه میدهد که فاقد توان لازم برای دفاع از حاکمیت و تمامیت ارضی خود بود.
مابرلی که خود افسر و ناظر نظامی بریتانیایی بوده، روایتش را بر پایهٔ تجربهٔ مستقیم، گزارشهای میدانی و اسناد رسمی بنا میکند. تمرکز اصلی کتاب بر عملیات نظامی، اطلاعاتی و شبهنظامی بریتانیا در ایران است؛ از کنترل مسیرهای راهبردی و حفاظت از منافع امپراتوری گرفته تا مقابله با نفوذ آلمان و عثمانی. در این چارچوب، ایران بیشتر بهمثابه صحنهٔ رقابت قدرتها تصویر میشود تا یک بازیگر مستقل تاریخی.
یکی از مضامین محوری کتاب، ضعف دولت مرکزی قاجار و ناتوانی آن در اعمال اقتدار سیاسی و نظامی است. نویسنده این ضعف را عامل اصلی گسترش نفوذ بیگانگان میداند و نشان میدهد چگونه قبایل، نیروهای محلی و ساختارهای غیررسمی به ابزار رقابت قدرتهای خارجی بدل شدند. با این حال، صدای ایرانیان و تجربهٔ زیستهٔ جامعهٔ ایران کمتر در مرکز توجه قرار میگیرد و روایت غالب، نگاهی از بالا و استعماری دارد.
ارزش اصلی کتاب در ارائهٔ اطلاعات دقیق دربارهٔ سازوکارهای مداخله، جنگ نامنظم و سیاست قدرت در ایران اوایل قرن بیستم نهفته است. در عین حال، محدودیت آن نیز در همین زاویهٔ دید یکسویه آشکار میشود. «عملیات در ایران» بیش از آنکه روایت تاریخ ایران باشد، سندی مهم از نگاه و منطق امپراتوری بریتانیاست؛ سندی که با خوانشی انتقادی و در کنار منابع ایرانی، به فهم عمیقتر یکی از پرآشوبترین دورههای تاریخ معاصر ایران کمک میکند.
عناصر سرنوشت ایران (iran elements of destiny)
رولف بنی
«رولف بنی» که از جمله چهرههای برجسته تاریخ عکاسی جهان به شمار می رود در « ایران عناصر سرنوشت» چاپ شده در سال ۱۹۷۸که در موزه کتابخانه نیاوران در معرض دید علاقه مندان قرار گرفته به مسائل فرهنگی، روابط انسانی و همچنین معرفی مکان های دیدنی ایران پرداخته است.
این کتاب از جمله کاملترین مجموعههای تصویری در نشان دادن ویژگیهای فرهنگی، شیوه زندگی و اقلیمهای متنوع جغرافیایی در ایران است و شامل تصاویری از مناظر، بناها، آثار باستانی، مردم و فرهنگ ایران بوده و به دو زبان فارسی و انگلیسی به چاپ رسیده است.
کتاب عناصر سرنوشت دارای جلد گالینگور روکش دار است و تمامی تصویرها گلاسه و توضیحات کاغذ بسیار مرغوب رنگی است و در واقع بخش دوم کتاب ایران پل فیروزه محسوب می شود که در دهه پنجاه در دو زیان فارسی و انگلیسی به چاپ رسید. عکس ها مربوط به سالهای ۱۳۵۰ تا۱۳۵۹ می باشد.
عنوان: Histoire de l’art dans l’antiquité. Tome V: Perse – Phrygie – Lydie et Carie – Lycie [تاریخ هنر در عهد باستان]
عنوان: Histoire de l’art dans l’antiquité. Tome V: Perse – Phrygie – Lydie et Carie – Lycie [تاریخ هنر در عهد باستان]
نویسندگان: Georges Perrot (ژرژ پرو) & Charles Chipiez (شارل شیپیه) | ناشر: Librairie Hachette et Cie, Paris | سال انتشار: ۱۸۹۰ میلادی | زبان: فرانسوی
ویژگیها: ۹۲۸ صفحه، مصوّر با ۵۳۷ نقشبرگردان (گراوور) از معماری و هنر ایران هخامنشی (پرسپولیس، شوش، پاسارگاد) و تمدنهای آسیای صغیر (فریگیه، لودیه، کاریه، لیکیه) | قطع: رحلی | جلد سخت (صحافی اصلی ناشر)
این کتاب از مجموعهٔ دهجلدی Histoire de l’art dans l’antiquité (۱۸۸۲–۱۹۱۴) است؛ جامعترینِ آثار سدهٔ نوزدهم دربارۀ تاریخ هنر باستان. جلد پنجم شاید مهمترین مجلد کل مجموعه است، و تنها جلدی است که به ایران پرداخته و بخش اعظم کتاب نیز دربارهٔ هنر و معماری هخامنشی است.
ترسیمات معمارانۀ شارل شیپیه از کاخها، آرامگاهها و یادمانهای باستانی – که با دقت علمی و زیبایی کمنظیری اجرا شدهاند – برای نخستینبار مجموعه تصاویری دقیق از بسیاری از آثار باستانی ایران و آسیای صغیر را به خوانندگان اروپایی عرضه کردند.
عنوان: The Imperial Iranian Army: From Cyrus to Pahlavi
عنوان: The Imperial Iranian Army: From Cyrus to Pahlavi | نویسنده: یحیی ذکاء | ترجمه: راجر کوپر | ناشر: Supreme Commander’s Staff – Imperial Iranian Armed Forces Committee (بهمناسبت جشنهای دو هزار و پانصد سالهٔ شاهنشاهی ایران) | سال انتشار: ۱۳۵۰ش / ۱۹۷۱م | زبان: انگلیسی | قطع: وزیری | چاپ: سربی با تصاویر سیاهوسفید | تعداد صفحات: ۴۵۲ صفحه با کاغذ تمامروغنی (گلاسه) | جلد: نرم (شومیز)
کتاب ارتش شاهنشاهی ایران از کورش تا پهلوی اثری نفیس است که بهسفارش شورای ارتشی جشن دو هزار و پانصدمین سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران چاپ شد، و تاریخ ارتش ایران را از روزگار کوروش بزرگ تا دوران پهلوی مرور میکند. اثر با بهرهگیری از شواهد باستانشناختی، کتیبهها و نگارههای تاریخی، تصویری جامع از نهاد نظامی دورههای هخامنشی، اشکانی، ساسانی، صفوی و قاجار ارائه میدهد و در پایان نیز به ارتش ایران در عصر پهلوی میپردازد. کتاب مصوّرْ با دهها تصویر، نقشه و طرح از آثار تاریخی (مانند کلاهخود و زره در طاقبستان) و همچنین عکسهایی از دورهٔ پهلوی دوم است.
عنوان: The Life and Times of the Shah
عنوان: The Life and Times of the Shah | نویسنده: Gholam Reza Afkhami (غلامرضا افخمی) | ناشر: University of California Press
محل نشر: لسآنجس، برکلی، لندن | سال انتشار: ۲۰۰۹ میلادی | زبان: انگلیسی | جلد: سخت (Hardcover) با روکش (Dust Jacket) | قطع: وزیری بزرگ (حدود ۲۴×۱۶ سانتیمتر) | تعداد صفحات: ۷۲۸ صفحه
«سرشار از جزئیات و روایتی پرشور و پرکشش، این کتاب فراتر از برداشتهای نادرست جاافتاده گام برمیدارد و سرگذشتی مهم را بازمیگوید؛ داستانی که سرنوشت ایران را رقم زد و مسیر تاریخ خاورمیانه را دگرگون ساخت. کتابیخواندنیتر، شیرینتر و جامعتر از این دربارۀ حکمرانی، میراث و زندگی و زمانۀ شاه پیدا نمیکنید.»
ـ ولی نصر، نویسندۀ The Shia Revival: How Conflicts within Islam Will Shape the Future
«پژوهشی ارزشمند دربارۀ نخبگان سیاسی و نهاد سلطنت در ایران دورۀ پهلوی و تاریخ ایران معاصر.»
ـ علی قیصری، نویسندۀ Intellectuals in the Twentieth Century
عنوان: The Palace of Darius at Susa | زیرعنوان: The Great Royal Residence of Achaemenid Persia
عنوان: The Palace of Darius at Susa | زیرعنوان: The Great Royal Residence of Achaemenid Persia | ویراستار مجموعه: Jean Perrot | مقدمه: John Curtis | مترجم از فرانسوی به انگلیسی: Dominique Collon | ناشر: I.B. Tauris | تعداد صفحات: 528 صفحه | زبان: انگلیسی | سال انتشار: 2013 | جلد سخت طلاکوب روکشدار | قطع رحلی بزرگ
این کتاب حاصل نزدیک به نیمقرن کاوش باستانشناسی در محوطهٔ شوش است و دقیقترینِ مطالعات تطبیقی در حوزهٔ معماری شاهنشاهی هخامنشی است. ژان پرو، باستانشناس نامدار فرانسوی، در این اثر مجموعهای از نقشهها، شبیهسازیها، مستندات میدانی و تحلیلهای تاریخی را دربارهٔ کاخ داریوش ارائه میکند.
کتاب در چند فصل بهطور نظاممند به موضوعاتی چون بستر تاریخی و سیاسی ساخت کاخ، تحلیل فنی معماری و مصالح، نقش صنعتگران، بررسی کتیبههای سهزبانهٔ، و مقایسهٔ ساختار کاخ شوش با دیگر مراکز سلطنتی مانند تختجمشید و بابل میپردازد. مقدمهٔ جان کرتیس نیز به جایگاه شهر شوش در ساختار سیاسیـاداری هخامنشیان میپردازد.
عنوان: تاریخ عرب و اسلام
عنوان: تاریخ عرب و اسلام | زیرعنوان:
«بیان ارتقا و انحطاط دولت اسلام و شرحی راجع به پیشرفتهای اقتصادی، اجتماعی و علمی مسلمانان از صدر اسلام تا سقوط بغداد و اخراج عرب از اندلس» | تألیف: سید امیرعلی | ترجمه: سید محمدتقی فخر داعی گیلانی | ناشر: کمیسیون معارف )مطبعه مجلس) | چاپ اول ۱۳۲۰ ه. ش (چاپ سربی)] | ۵۷۸ صفحه | قطع وزیری | کاغذ نیمهروغنی اعلاء | با ۱۰ تصویر، ۴ نقشه و ۷ شجرهنامه | جلد تمامچرم ضربی قهوهای سوخته با نقشزن (کلیشه) مختص کتاب اوجا | آستری و بدرقه: کاغذ ابر و باد دستساز | هنر صحافی: کارِ دست استاد شاهین متینرضا
این کتاب اثر سید امیرعلی، اندیشمند و حقوقدان هندیتبار، است که در آوان سدۀ چهاردهم خورشیدی بهفارسی ترجمه و در ایران چاپ شد. نویسنده مسیر پیدایش، شکوفایی و انحطاط تمدن اسلامی را بررسی میکند: از ظهور اسلام و فتوحات اولیه، تا دوران درخشان علمی و فرهنگی مسلمانان، و سرانجام سقوط بغداد و پایان اندلس اسلامی. این کتاب از نخستین متونی است که با رویکردی نوین و تحلیلی به تاریخ اسلام پرداخت و بهفضای فکری ایرانِ معاصر، تصویری تازه عرضه کرد.
عنوان: تاریخنامهٔ هرات Tarikh-Nama-ye Herat / The History of Herat
عنوان: تاریخنامهٔ هرات Tarikh-Nama-ye Herat / The History of Herat | مؤلف: سیف بن محمد بن یعقوب الهروی؛ اواخر قرن هفتم هجری (مطابق با قرن ۱۳ میلادی)؛ از مورخان اهلِ هرات، در دورههای منتهی به تیموریان | تصحیح و مقدمه: استادتمام محمد زیرک صدّیقی، استاد دانشگاه کابل | ناشر / محل نشر: چاپخانهٔ «بینالسّبع مشن» کلکته (هند)؛ سال چاپ: ۱۳۴۲ هجری شمسی / ۱۹۶۳ میلادی | زبان فارسی
تعداد صفحات: ۸۲۷ صفحه
کتاب تاریخنامهٔ هرات یکی از منابع برجستهٔ تاریخی دربارهٔ شهر کهن هرات است، شهری که در طول تاریخ، مرکز مهمی برای فرهنگ، هنر، و سیاست در خراسان بزرگ بوده است.
این اثر رویدادهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی هرات را از دورههای قبل از تیموری تا قرون میانه شرح میدهد و از آنجا که نویسنده از اهالی هرات بوده است، اطلاعات ارائهشده در کتاب عینی و با دقت بالایی رصد شدهاست.
▫️از معدود منابع مستقل تاریخی دربارهٔ هراتِ پیش از دورهٔ تیموری
▫️یکی از مهمترین اسناد تاریخیِ افغانستان در دوران معاصر
▫️نسخهای خاص و نایاب؛ چاپ کلکته
عنوان: درّه نادره
عنوان: درّه نادره
نویسنده: میرزا محمدمهدی بن محمدنصیر استرآبادی | کاتب: میرزا محمدرضا جعفر (خط نستعلیق) | چاپ: سنگی، کارخانه عبدالحسین کربلائی بهخواهش مشهدی ابوالقاسم | محل نشر: دارالسلطنۀ تبریز | سال: ۱۲۸۴ قمری / ۱۲۴۶ شمسی | تعداد صفحات: ۲۸۴ صفحه (کاغذ فرنگی) | قطع: رحلی | جلد تمام چرم گردویی ضربی با قالبِ نقشزن اختصاصی (کتاب اوجا) | آستری بدرقه دستساز ابر و باد | صحافی هنرِ دست استاد شاهین متینرضا
درّه نادره اثر میرزا محمدمهدی استرآبادی، منشی و دبیر دربار نادرشاه، از مهمترین منابع دستاول تاریخ افشاریه است. نویسنده که شاهد بسیاری از وقایع بوده، در این کتاب با نثری فاخر و لحنی ستایشگرانه، از برآمدن نادر در خراسان تا فتوحات بزرگ او در هند، قفقاز و عثمانی را روایت میکند. درّه نادره علاوه بر ارزش تاریخی، نمونهای شاخص از تاریخنگاری درباری سدۀ دوازدهم هجری است و میکوشد تصویری قهرمانانه و ناجیانه از نادرشاه ترسیم کند.
عنوان: سفرنامهٔ اوّل ناصرالدّین شاه به مشهد
عنوان: سفرنامهٔ اوّل ناصرالدّین شاه به مشهد
نویسنده: ناصرالدّین شاه قاجار؛ بهاهتمام و بهخطّ علینقی حکیمالممالک
ناشر: در کارخانهٔ سید آقا میرباقر طهرانی | تصاویر از میرزا بزرگ غفاری | نوبت چاپ: طبع اول، چاپ سنگی، سنهٔ ۱۲۸۶ه.ق/۱۲۴۸ه.ش/۱۸۷۰م | ۴۸۵ صفحه مصوّر و دارای نقشبرگردان (گراوور)، قطع نیمرحلی| جلد چرمی
این سفرنامه گزارش نخستین سفر ناصرالدّین شاه قاجار به مشهد است که سال ۱۲۸۴ قمری (۱۸۶۸م) طی ۵۹ روز انجام شد. او دو بار به خراسان سفر کرد. متن بهاهتمام و خطّ علینقی حکیمالممالک فراهم آمده و دو سال پس از سفر، در مطبعهٔ سید آقا میرباقر طهرانی بهشیوهٔ چاپ سنگی منتشر گردید. این اثر یکی از معدود روایتهای مستقیم سلطنتی از سفرهای شاه به خراسان و زیارت بارگاه امام رضا(ع) را بهصورت مستند، همراه با تصاویر و با نثر درباری آن روزگار ثبت کرده است.
عهد اردشیر
عهد اردشیر کتابی است که نام آن در تواریخ اسلامی آمدهاست. نامه یا خطبهایست از اردشیر بابکان در آئین ملکداری. این کتاب را نباید با کتاب کارنامه اردشیر بابکان اشتباه کرد. از عهد اردشیر در کتاب تجارب الامم ابوعلی مسکویه نام برده شده و نسخهٔ آن در آنجا نقل شدهاست. در کتاب نامبرده نوشته شدهاست که «از بهترین چیزی که از او (اردشیر) مانده عهد اوست به پادشاهانی که پس از وی آیند و این نسخهٔ آنست…» این عهد در قرن ششم نیز در میان تاریخدانان شهرت داشتهاست. بردن نام آن در مجمل التواریخ و القصص دلیل بر شهرت کتاب مذکور در حدود سال ۵۲۰ ق است. ابن ندیم نیز از عهد، نامبرده و آن عهد را از سوی اردشیر بابکان به سوی پسرش شاپور مینویسد.
احسان عباس با استفاده از آنچه از ترجمهٔ عربی این متن در کتاب الغره، تجارب الامم ابوعلی مسکویه و نثر الدّرر ابوسعد آوی برجای مانده، اثری ترتیب داد که برگردان فارسی آن به قلم محمدعلی امام شوشتری در ۱۳۴۵ش در سلسله انتشارات انجمن آثار ملی منتشر شد.