گارنیک آساطوریان - ویکتوریا آراکلوا

مترجم: آرش طهماسبی

کتاب گارنیک آساطوریان و ویکتوریا آراکلوا، نخستین کوشش آکادمیک است که گزارشی مبسوط از معتقدات یزیدیان در تمامی ساحات معنوي آن عرضه می‏کند و در ضمن دربردارندة طرحی دقیق از نحوة شکل‏گیري جوهرة پانتئون یزیدي است. با وجود کثرت آثار چاپ شده دربارة این دیانت ــ که برخی از آنها حتی در دوران اخیر منتشر شده‏اند ــ اثر حاضر نخستین تلاش جدي براي نیل به جنبه‏هاي اصلی جهان‏بینی یزیدي است. بیشتر مسائل طرح‏ شده در این پژوهش، مد‏ت‏ها از سوي جوامع علمی مورد غفلت بوده است، اما نویسندگان کتاب مزبور، در پرتو پژوهش‌های میدانی و تسلط کامل بر گویش کُرمانجی متداول در جوامع یزیدي، حق مطلب را در این مورد به خوبی ادا کرده‏اند. یکی از نتایج و دستاورد‏هاي مهم این پژوهش، تلاش براي بازسازي جایگاه این دین در میان گرایش‏هاي غیرجزمی خاورمیانه است. مطالعۀ تطبیقی اسلام دگراندیش (هترودوکس) و مشتقات آن و همچنین برخی دیگر از بدعت‏هاي موجود در دیانت یزیدي، آشکارکنندة مجموعه‏اي از تشابهات است که می‏تواند دستاوردي بزرگ براي پژوهشگران تاریخ تطبیقی ادیان جهان تلقی گردد.

پروفسور آدریانو و. رُسی

دانشگاه ناپل، ایتالیا

این کتاب گزارشی موثق، نو و بسیار ضروري دربارة یکی از گروه‏هاي دینی کمتر شناخته‏شدة خاورمیانه، یعنی یزیدي است که از پیش‌داوری‌ها و برداشت‌های نادرست رنج برده است. پژوهش مزبور ضمن بیان جزئیاتی دربارة یزیدي‏ها و تاریخ آنها، با تمرکز بر معتقدات یزیدي در باب مفاهیمی همچون تجلی خداي یگانه در هیئت الوهیت‏هاي گوناگون، قدیسان و شخصیت‏هاي الهی ــ و به‏طورکلی تمام عناصري که از باب سهولت استعمال، پانتئون یزیدي نامیده می‏شوند ــ ابعاد گوناگون و خویشکاري‏هاي مختلف آن را به‏طور شفاف توضیح داده و از یکدیگر متمایز کرده است. بنابر آنچه گفته شد، تحلیل باورهاي شگفت و عناصر التقاطی دیانت یزیدي (شامل آیین گنوسی و اسلام دگراندیش) گامی بزرگ در راستاي مطالعۀ تطبیقی ادیان است؛ چه این دین، متضمن جزئیاتی ارزشمند از جریان‏هاي گوناگونی است که برخی از آنها در خاورمیانه بسیار کهن و ریشه‏دار هستند. این کتاب همچنین براي قوم‏شناسی خاورمیانه و فهم مسائل کمتر شناخته‏شدة ارتباطات ژئوپولیتیکی حائز اهمیت است. موضوعاتی که نویسندگان در این کتاب طرح کرده‏اند، حاصل واکاوی و پژوهش و آمیزه‏اي منحصربه‏فرد از تخصص در شاخه‏هاي گوناگون ایران‏شناسی (شامل قوم‏شناسی و مطالعات زرتشتی)، انسان‏شناسی و ارتباطی درازمدت و تنگاتنگ با یزیدیان و جوامع آنها در نقاط مختلف جهان است.

پروفسور مارتین شوارتز

نویسنده: جمعی از نویسندگان

مترجم: جمعی از مترجمان

دکتر مهری باقری

سارا ایلز جانستون

ترجمه: جواد فیروزی

هاشم رضی

کتاب دین و فرهنگ ایرانی پیش از عصر زرتشت به تاریخ اولیه ایران پیش از مادها، باورها و اعتقادات ایرانیان باستان و نوع دین و مذهب و پرستش، در میان ایرانیان باستان پیش از عصر زرتشت پرداخته و می‌کوشد تا تصویر روشنی از دوران ناشناخته کهن را به مخاطب نشان دهد.

میر سید علی همدانی

تصحیح: دکتر سید محمود انواری

در میان رساله‌های فارسی میرسیدعلی همدانی، کتاب ذخیرة الملوک مفصل‌ترین اثری به شمار می‌آید که از او برجا مانده است. این کتاب یک مقدمه و ۱۰ باب و خاتمه‌ای کوتاه را دربرمی‌گیرد که بنا بر قول مؤلف به استدعای جمعی از ملوک و حکام و اشراف نوشته شده است. بیشتر مطالب این کتاب، ترجمه و تلخیص کتاب‌های امام محمد غزالی با نام‌های احیاء علوم الدین و کیمیای سعادت و البته اضافاتی از مؤلف است. هر یک از ابواب ذخیرة الملوک همانند احیاء العلوم، ابتدا با یک یا چند آیه و سپس احادیث با ترجمه‌های صحیح آغاز می‌شود. او مطالب دیگر را غالبا با استناد به آیات احادیث و اقوال مشایخ صوفیه و عرفا و زهاد ذکر کرده است.
مشتمل بر ده باب است: باب اول در ایمان، باب دوم در عبودیت، باب سوم در مکارم الاخلاق، باب چهارم در حقوق والدین، باب پنجم در سلطنت، باب ششم در سلطنت معنوی، باب هفتم در امر به معروف و نهی از منکر، باب هشتم در شکر بر نعمت، باب نهم در صبر بر مصائب، باب دهم در مذمت کبر و غضب.

آیت الله سیداسماعیل اردکانی

نويسنده: آنه ماري شيمل

مترجم: فاطمه توفيقي

به کوشش: شهلا خلیل اللهی

گلشن راز اثر شیخ محمود شبستری یکی از بنیادین‌ترین و ماندگارترین متون عرفانی زبان فارسی است که در اوایل قرن هشتم هجری پدید آمده و جایگاهی ویژه در سنت عرفان نظری و شعر تعلیمی دارد. این اثر در قالب مثنوی سروده شده و پاسخی است به پرسش‌هایی ژرف درباره حقیقت هستی، نسبت انسان با خدا، ماهیت اندیشه، شناخت، کثرت و یگانگی. شبستری در این منظومه می‌کوشد دشوارترین مفاهیم متافیزیکی عرفان اسلامی را با زبانی شاعرانه، فشرده و رازآلود بیان کند؛ به‌گونه‌ای که گلشن راز هم‌زمان اثری ادبی، فلسفی و آموزشی در سلوک معنوی به شمار می‌آید.

فضای فکری گلشن راز به‌شدت متأثر از عرفان نظری اسلامی است، به‌ویژه نگرشی که بر یگانگی حقیقت وجود تأکید دارد. در این نگاه، هستی در ذات خود یکی است و آنچه به صورت کثرت دیده می‌شود، چیزی جز جلوه‌ها و نمودهای همان حقیقت یگانه نیست. شبستری جهان را آینه‌ای می‌بیند که حقیقت الهی در آن تجلی یافته و انسان را کامل‌ترین مظهر این تجلی می‌داند. از این رو، شناخت انسان از خود، راهی است به سوی شناخت خدا، زیرا حقیقت انسانی در ژرفای خود با حقیقت الهی پیوندی ناگسستنی دارد.

یکی از محورهای اساسی اندیشه شبستری در گلشن راز، مسئله اندیشه و حدود آن است. او اندیشه را مرحله‌ای ضروری در مسیر معرفت می‌داند، اما آن را برای وصول به حقیقت نهایی کافی نمی‌شمارد. از دید او، اندیشه می‌تواند انسان را تا مرز حقیقت پیش ببرد، اما در آن نقطه باید جای خود را به شهود و آگاهی درونی بدهد. به همین دلیل، شاعر بارها به ناتوانی زبان و عقل مفهومی در بیان حقیقت اشاره می‌کند و برای انتقال معنا به رمز، تمثیل و بیان متناقض‌نما روی می‌آورد. این شیوه نه از سر پیچیده‌گویی، بلکه برخاسته از این باور عرفانی است که حقیقت مطلق را نمی‌توان در قالب مفاهیم محدود ذهنی محصور کرد.

خودشناسی در گلشن راز جایگاهی محوری دارد و به‌منزله کلید ورود به معرفت الهی معرفی می‌شود. شبستری انسان را جهانی کوچک می‌داند که تمامی مراتب هستی در او به‌گونه‌ای فشرده حضور دارند. سالک راه عرفان، با عبور از خودِ ظاهری و نفسانی و رسیدن به خودِ حقیقی، به حقیقتی دست می‌یابد که فراتر از دوگانگی انسان و خداست. در این مسیر، سلوک نه صرفاً یک فرایند ذهنی، بلکه تحولی وجودی است که تمام هستی سالک را دگرگون می‌کند.

از نظر ادبی، گلشن راز نمونه‌ای برجسته از پیوند عمیق شعر و تفکر است. زبان آن سرشار از نمادهای طبیعی، اشارات دینی و تصویرهای شاعرانه است، اما در عین حال ایجاز و تراکم معنا، خواننده را به تأمل و مکاشفه وامی‌دارد. همین ویژگی سبب شده است که این اثر در طول قرن‌ها موضوع شرح‌ها و تفسیرهای فراوان قرار گیرد. هر یک از این شروح کوشیده‌اند لایه‌ای از معنا را آشکار کنند و نشان داده‌اند که گلشن راز متنی چندلایه و پایان‌ناپذیر است.

در جمع‌بندی می‌توان گفت گلشن راز اثری است که عرفان نظری را از قالب بحث‌های صرفاً انتزاعی بیرون می‌آورد و آن را در زبان شعر می‌نشاند، بی‌آنکه از عمق و جدیت فلسفی آن بکاهد. این منظومه پلی است میان عقل و شهود، میان آموزش و تجربه درونی، و میان پرسش و پاسخ درباره هستی. برای خواننده امروز نیز گلشن راز همچنان زنده و اثرگذار است، زیرا به پرسش‌هایی می‌پردازد که همواره با انسان همراه بوده‌اند: حقیقت چیست، انسان کیست و راه رسیدن از پراکندگی به یگانگی کدام است.

مجذوب علیشاه

فریدون احمد سپهسالار

تصحیح و توضیح: محمدعلی موحد و صمد موحد